โดนไล่ออกจากปาร์ตี้ แล้ว 'สมน้ำหน้า!': ที่มาของแนวซึยโฮ (Tsuiho) กับซามา (Zamaa) ในนิยายสายนาโร

“เจ้ามันไม่ใช่สหายแท้ ออกไปจากปาร์ตี้ซะ!”

แล้วอีกไม่กี่ตอนต่อมา ตัวเอกก็กลายเป็นคนเก่งที่สุด ส่วนปาร์ตี้ที่ไล่เขาออกก็ล่มจมไม่เป็นท่า… ใครอ่านนิยายแปลหรือมังงะจากเว็บนิยายญี่ปุ่นช่วงหลัง ๆ น่าจะเจอพล็อตนี้จนท่องได้

แนวนี้มีชื่อเรียกด้วยนะ คือ 追放もの (ซึยโฮ โมโนะ – “เรื่องถูกขับไล่”) และมักมาคู่กับแท็ก ざまぁ (ซามา – ย่อจาก ざまぁみろ “สมน้ำหน้า”) สองคำนี้เป็นหลักฐานชัด ๆ ว่า なろう系 (นาโรเค – “สายนาโร”) ไม่ได้มีแค่อิเซไคอีกต่อไปแล้ว

ซามา: จากภาพแกล้งตัวละครที่คนเกลียด สู่แท็กนิยาย

บทความสำรวจของเว็บ moemee (โมเอมี) ปี 2020 เล่าว่า “ซามา” แต่เดิมไม่ใช่ชื่อแนว แต่เป็นแท็กบอกองค์ประกอบ หมายถึงฉากที่ตัวร้ายโดนผลกรรม หรือคนที่เคยยโสถูกโค่น ให้คนอ่านได้ “สะใจ”

• จุดเริ่ม แท็กนี้ถูกใช้ก่อนในวงการภาพวาดอย่าง pixiv (พิกซิฟ) กับภาพที่จับตัวละครซึ่งคนดูเกลียดกันทั้งเรื่องมาโดนเล่นงาน
• ราวปี 2014 เริ่มโผล่เป็นคีย์เวิร์ดบนเว็บ 小説家になろう (โชเซ็ตสึกะ นิ นาโร – “มาเป็นนักเขียนกันเถอะ”) แต่ยังไม่ฮิต
• 2015–2016 มาพร้อมกระแส 悪役令嬢 (อาคุยากุ เรย์โจ – “คุณหนูตัวร้าย”) และ 婚約破棄 (คงยาคุ ฮากิ – “ถอนหมั้น”) ตอนนั้นซามายังเป็นแค่แท็กบอกว่า “เรื่องคุณหนูตัวร้ายเรื่องนี้เป็นแบบสะใจ ไม่ใช่แบบอบอุ่น” (ดูที่มาของคุณหนูตัวร้าย)
• ปลายปี 2017 ซามา “แยกบ้าน” ออกมาเป็นแนวของตัวเอง

moemee ยังนับจำนวนผลงานบนเว็บนาโรที่ติดแท็กซามาไว้ด้วย (ตัวเลขสะสม ณ แต่ละปี) ดูแล้วโตเร็วมาก

• 2014: 44 เรื่อง
• 2016: 466 เรื่อง
• 2018: 1,623 เรื่อง
• 2020: 4,683 เรื่อง (ณ 3 สิงหาคม)

สัดส่วนที่เป็นเรื่องคุณหนูตัวร้ายหรือโอโตเมะเกมก็ลดจากราว 50% ในปี 2014–2015 เหลือ 30% ในปี 2020 แปลว่าซามาออกไปโผล่ในแนวอื่นมากขึ้นเรื่อย ๆ

สูตรสำเร็จของ “ซึยโฮ ซามา”

moemee สรุปสูตรที่กลายเป็นมาตรฐานไว้ประมาณนี้ ลองเช็กดูว่าเรื่องที่เคยอ่านตรงกี่ข้อ

1. เป็นแฟนตาซีโลกอื่นตั้งแต่ต้น ไม่ต้องเกิดใหม่หรือข้ามโลก
2. ตัวเอกอยู่ในปาร์ตี้ผู้กล้าหรือนักผจญภัยระดับสูง แต่ถูกมองว่าเป็นตัวถ่วง
3. โดนไล่ออก โดนหักหลัง หรือแค่โดนเกลียด
4. ที่จริงตัวเอกมีพรสวรรค์พิเศษ แล้วเก่งขึ้นจนเป็นระดับสูงสุด
5. ปาร์ตี้เดิมตกต่ำ แล้วมาขอร้องให้กลับไป
6. ตัวเอกที่ตอนนี้มีทั้งพลัง เงิน และชื่อเสียงแล้ว ไม่สนใจ

Wikipedia (วิกิพีเดีย) ภาษาญี่ปุ่นหน้านาโรเคเสริมว่าแนวนี้มักมีตอนเล่าจากฝั่งคนที่ไล่ตัวเอกออกด้วย บางเรื่องเลยกลายเป็น “เรื่องการล่มสลายของตัวประกอบ” มากกว่าเรื่องการเติบโตของตัวเอกซะอีก

ตุลาคม 2017: เรื่อง “สหายแท้” ที่ทำให้แนวนี้ติดตลาด

หน้าข้อมูลผลงานบนเว็บนาโรระบุว่านิยายชื่อยาวเหยียดเรื่องนี้ 『真の仲間じゃないと勇者のパーティーを追い出されたので、辺境でスローライフすることにしました』 (ชิน โนะ นากามะ จะ ไน โตะ ยูชะ โนะ ปาร์ตี้ โอ โออิดาซาเรตะ โนเดะ เฮงเคียว เดะ สโลว์ไลฟ์ สุรุ โคโตะ นิ ชิมาชิตะ – “ถูกไล่ออกจากปาร์ตี้ผู้กล้าเพราะไม่ใช่สหายแท้ เลยไปใช้ชีวิตช้า ๆ ที่ชายแดน”) ของ ざっぽん (ซัปปง) เริ่มลงเมื่อ 21 ตุลาคม 2017 คีย์เวิร์ดที่ผู้เขียนใส่ไว้มีทั้ง “スローライフ” และ “不遇スタート” (ฟุงู สตาร์ต – “เริ่มต้นแบบอาภัพ”)

วิกิพีเดียภาษาญี่ปุ่นอ้างหนังสือของ 飯田一史 (อีดะ อิจิชิ) นักวิจารณ์ไลต์โนเวล ว่าเรื่องนี้แหละคือจุดที่ทำให้ซึยโฮ โมโนะติดตลาด

อ้าว แล้วเรื่องดังก่อนหน้าอย่าง 『盾の勇者の成り上がり』 (ทาเตะ โนะ ยูชะ โนะ นาริอางาริ) หรือ 『ありふれた職業で世界最強』 (อาริฟุเรตะ โชคุเงียว เดะ เซไก ไซเกียว) ล่ะ ตัวเอกก็โดนทิ้งแล้วกลับมาเหนือกว่าเหมือนกันนี่? แหล่งเดียวกันชี้ว่าต่างจากสูตรซึยโฮมาตรฐาน เพราะสองเรื่องนั้นตัวเอกโดนทิ้งก่อนจะได้เป็นพวกเดียวกันด้วยซ้ำ

ตามข้อมูลในวิกิพีเดีย เรื่องนี้ออกเป็นหนังสือตั้งแต่มิถุนายน 2018 และได้อนิเมะทีวีเดือนตุลาคม 2021 ชื่อเรื่องยังพาคำว่า スローライフ (สโลว์ไลฟ์) มาด้วย ซึ่งวิกิพีเดียอธิบายว่าเป็นอีกลักษณะของนาโรเค คือตัวเอกมีพลังมหาศาล แต่เป้าหมายในชีวิตเล็กนิดเดียว

ทำไมต้องโดนไล่ออก? สองทฤษฎี

บทความของ まいじつ (ไมจิตสึ) เดือนพฤศจิกายน 2021 รวบรวมคำอธิบายที่คนพูดกันบ่อยไว้สองข้อ

• ภาพแทนบริษัทแบล็ก ปาร์ตี้ที่ใช้งานตัวเอกแล้วทิ้ง ก็เหมือน “บริษัทขูดรีด” ในชีวิตจริง คนอ่านอยากเห็นตัวเอกหนีออกมาแล้วประสบความสำเร็จ และอยากให้บริษัทแบบนั้นพังไปซะ
• ทางหนีจากการ “กักบริเวณ” อิเซไค ปี 2016 เว็บนาโรแยกงานต่างโลกไปไว้ในอันดับต่างหาก และการประกวดเรื่องสั้นที่จัดร่วมกับ 文学フリマ (บุงงากุ ฟุริมะ – ตลาดนัดวรรณกรรม) ก็ตั้งเงื่อนไขว่าห้ามมีองค์ประกอบเกิดใหม่หรือข้ามโลก (รายละเอียดอยู่ในที่มาของอิเซไค) นักเขียนเลยหันไปเขียนแฟนตาซีที่ไม่ต้องข้ามโลกแทน

กระแสต้านอิเซไคยังลามไปถึงสำนักพิมพ์ใหญ่ด้วย เดือนพฤษภาคม 2017 J-CAST (เจแคสต์) และ キャリコネニュース (แคริโคเนะ นิวส์) รายงานว่าค่าย NOVEL 0 (โนเวล ซีโร่) ของ KADOKAWA (คาโดกาวะ) เปิดประกวด “นิยายบันเทิงที่ผู้ใหญ่อยากอ่าน” พร้อมคำโปรยตรง ๆ ว่า

「題材は『異世界転生』以外であればなんでもあり！」 (หัวข้ออะไรก็ได้ ขอแค่ไม่ใช่ “เกิดใหม่ในต่างโลก”!)

กติกาอื่นคือตัวเอกต้องเป็นผู้ชายวัยผู้ใหญ่ รับต้นฉบับ 1 มิถุนายน – 16 กรกฎาคม 2017 ผ่านเว็บ カクヨム (คาคุโยมุ) และผู้ชนะได้รางวัล 300,000 เยน J-CAST บอกว่า KADOKAWA ไม่ได้อธิบายเพิ่มว่าทำไมถึงตั้งเงื่อนไขนี้

คนอ่านต้องการอะไร

ใน 現代ビジネス (เก็นได บิซิเนส) ปี 2021 อีดะไปคุยกับนักเขียนเว็บนิยายคนหนึ่งที่ตั้งใจหยิบกระแส “ซึยโฮ ซามา” มาเขียน เขามองว่าคนอ่านแนวนี้ต้องการความสะใจแบบทันที เพราะไม่อย่างนั้นคงอ่านวันละหลายสิบเรื่องไม่ไหว และความสะใจนั้นมักมาจากตอนพิเศษที่เล่าจากมุมตัวละครอื่น ซึ่งชาวนาโรเรียกกันว่า “Side”

ส่วนวิกิพีเดียภาษาญี่ปุ่นอ้างคอลัมน์ปี 2021 ที่เทียบความต้องการนี้กับการ์ตูนผู้หญิงแนวแก้แค้น และรายการทีวี 『痛快TV スカッとジャパン』 (สึไก ทีวี สุกัตโตะ แจแปน) ที่ขายความสะใจเหมือนกัน

เข้าใจผิดกันบ่อย

“นาโรเค = อิเซไค” เป็นภาพจำที่เก่าไปแล้ว ไมจิตสึชี้ว่าในอันดับรายเดือนเมื่อพฤศจิกายน 2021 แทบไม่มีเรื่องเกิดใหม่ต่างโลกเลย และแม้แต่ซึยโฮ โมโนะเองก็เริ่มถูกแทนที่ด้วยเรื่องแนวผู้หญิง เช่น สาวใช้ที่ถูกใส่ร้ายแล้วออกเดินทาง ซึ่งเอาสูตรคุณหนูตัวร้ายมาผสม

จากแท็กเล็ก ๆ ใต้ภาพแฟนอาร์ต ซามากลายเป็นหนึ่งในสูตรที่ขายได้ที่สุดของนิยายเว็บญี่ปุ่น และยังเป็นเหตุผลที่ชื่อเรื่องนิยายยาวขึ้นเรื่อย ๆ อย่างที่เห็นนั่นแหละ

ที่มา: moemee 2020, 小説家になろう 作品情報 n3527ei, まいじつ 2021 (Archive), J-CAST 2017, キャリコネ 2017, Wikipedia (ญี่ปุ่น) なろう系, 現代ビジネス 2021