อิเซไค (Isekai) มาจากไหน? จากนักรบต่างโลกยุค 70 ถึงวันที่เว็บนาโรต้องแยกอันดับ

ตายแล้วไปเกิดใหม่ในโลกแฟนตาซี หรือจู่ ๆ ก็ถูกอัญเชิญไปเป็นผู้กล้า พล็อตแบบนี้ฮิตจนแฟนการ์ตูนไทยเรียกทับศัพท์ว่า “อิเซไค” กันจนชินปาก

แต่ 異世界 (อิเซไค – “ต่างโลก”) ไม่ใช่ของใหม่เลย มันมีมาตั้งแต่ยุค 70 แล้ว ที่ใหม่จริง ๆ คือความฮิตระดับล้นตลาดบนเว็บนิยาย จนเว็บต้องเปลี่ยนวิธีจัดอันดับในปี 2016

เกิดใหม่ หรือย้ายโลก?

เว็บ 小説家になろう (โชเซ็ตสึกะ นิ นาโร – “มาเป็นนักเขียนกันเถอะ”) แบ่งคีย์เวิร์ดไว้สองแบบ (สรุปจาก Wikipedia ภาษาญี่ปุ่นที่อ้างแนวทางของเว็บ)

• 異世界転生 (อิเซไค เทนเซย์ – เกิดใหม่ต่างโลก) ตัวเอกตายแล้วไปเกิดใหม่ในอีกโลก แต่ยังจำชาติก่อนได้
• 異世界転移 (อิเซไค เทนอิ – ย้ายไปต่างโลก) ตัวเอกถูกพาหรือถูกอัญเชิญไปทั้งตัว

บ้านเราก็เรียกรวม ๆ ว่า “อิเซไค” ไปเลย

ก่อนจะมีคำว่าอิเซไค

• นิทานพื้นบ้าน Wikipedia ภาษาอังกฤษยก 『浦島太郎』 (อุราชิมะ ทาโร่) ชาวประมงที่ไปเมืองใต้ทะเลแล้วกลับมาเจอว่าเวลาผ่านไปเป็นร้อยปี ว่าเป็นรากเก่าแก่ของแนวนี้ ฝั่งตะวันตกก็มี “อลิซในแดนมหัศจรรย์” กับ “พ่อมดแห่งออซ”
• ปี 1976 高千穂遙 (ทากาจิโฮะ ฮารุกะ) ลงนิยาย 『異世界の勇士』 (อิเซไค โนะ ยูชิ – “นักรบจากต่างโลก”) ภาพประกอบโดย 安彦良和 (ยาสุฮิโกะ โยชิคาซึ) และรวมเล่มปี 1979 Mike Toole (ไมค์ ทูล) นักเขียนคอลัมน์ของ Anime News Network (อนิเมะ นิวส์ เน็ตเวิร์ก – ANN) ยกให้เป็นรากฐานสำคัญของแนวนี้ ชื่อเรื่องก็มีคำว่า “อิเซไค” อยู่แล้วด้วย
• ปี 1983 อนิเมะ 『聖戦士ダンバイン』 (เซย์เซนชิ ดันไบน์) ของ 富野由悠季 (โทมิโนะ โยชิยูกิ) มักถูกนับเป็นอนิเมะอิเซไคเรื่องแรก และวางสูตร “เด็กธรรมดาถูกดึงเข้าไปในสงครามของอีกโลก” แต่ทูลชี้ว่าถ้านับละเอียด ภาพยนตร์อนิเมะ “พ่อมดแห่งออซ” ฉบับปี 1982 มาก่อน
• ยุค 90 『十二国記』 (จูนิโคกุกิ – “บันทึกสิบสองอาณาจักร”) ช่วยให้แนวนี้เป็นที่รู้จักกว้างขึ้น ตามมาด้วยอนิเมะอย่าง El-Hazard (เอลฮาซาร์ด) และ 『ふしぎ遊戯』 (ฟุชิงิ ยูกิ)

ยุคเว็บนิยาย: จุดเปลี่ยนจริง

• ปี 2002 『ソードアート・オンライン』 (ซอร์ดอาร์ตออนไลน์) เริ่มจากนิยายออนไลน์ ก่อนรวมเล่มปี 2009 ส่วน 『ゼロの使い魔』 (เซโระ โนะ ซึไคมะ – “ภูตรับใช้ของเซโระ”) เริ่มปี 2004 และฮิตมาก Wikipedia ภาษาญี่ปุ่นมองว่าสองเรื่องนี้ปูทางให้เกิดบูมบนเว็บนาโร
• ปี 2012 Wikipedia ภาษาอังกฤษบอกว่าอนิเมะซอร์ดอาร์ตออนไลน์ทำให้นิยายเว็บแนวต่างโลกเด่นขึ้นมาก และคำว่า “isekai” เริ่มติดปากราวช่วงนี้ ที่น่าสนใจคือตัวผู้แต่งเองไม่เห็นด้วยที่ถูกนับเป็นผู้บุกเบิกอิเซไค
• ทศวรรษ 2010 งานจากเว็บนาโรถูกทำเป็นหนังสือ มังงะ และอนิเมะเยอะมาก มีค่ายหนังสือที่เน้นแนวนี้โดยเฉพาะ จนเกิดคำว่า なろう系 (นาโรเค – “สายนาโร”) พจนานุกรม デジタル大辞泉プラス (ดิจิทัล ไดจิเซ็น พลัส) อธิบายว่าเป็นงานพล็อตเรียบง่ายแบบ “ตัวเอกธรรมดาถูกโยนเข้าต่างโลกแล้วได้ดี” และบางทีก็ใช้แบบประชด

ปี 2016: ปีที่อิเซไคล้นจนต้องแยกห้อง

ถ้าจะหาปีที่เห็นชัดที่สุดว่าแนวนี้ “เยอะเกินไปแล้ว” ก็คือปีนี้แหละ

• กุมภาพันธ์ 2016 音寝あきら (โอโตเนะ อากิระ) ผู้ใช้เว็บนาโรที่ทำรายงานวิเคราะห์ข้อมูล นับว่าก่อนการปรับ อันดับรวม 100 อันดับแรกเป็นงานต่างโลกถึง 91 เรื่อง รายงานนี้ยังบอกว่าหลังปรับ อันดับรายแนวจะไม่รวมงานต่างโลก แต่อันดับรวมสะสมจะไม่แยก (ตัวเลขนี้ผู้ใช้นับเอง ไม่ใช่ตัวเลขทางการของเว็บ)
• 24 พฤษภาคม 2016 เว็บนาโรปรับโครงสร้างแนวเรื่องครั้งใหญ่ ตามรายงานที่ GIGAZINE (กิกะซีน) นำมาเสนอ ไฮไลต์คือตั้ง “อันดับต่างโลกเกิดใหม่/ย้ายโลก” แยกออกมาต่างหาก เพื่อรองรับความนิยมของแนวนี้ ทุกวันนี้หน้าอันดับของเว็บก็ยังมีหมวด 「異世界転生/転移〔ファンタジー〕ランキング」 แยกอยู่
• กลางปี 2016 การประกวดเรื่องสั้นที่จัดร่วมกันโดย 文学フリマ (บุงงากุ ฟุริมะ – ตลาดนัดวรรณกรรม) กับเว็บนาโร ถึงกับห้ามส่งเรื่องข้ามไปต่างโลกหรือเกิดใหม่ในต่างโลก (Anime News Network รายงานข่าวนี้ช่วงปลายมิถุนายนถึงต้นกรกฎาคม 2016)
• ปีเดียวกัน การประกวด ネット小説大賞 (เน็ต โชเซ็ตสึ ไทโช – รางวัลนิยายออนไลน์) ครั้งที่ 4 ที่ไม่ได้ห้าม มีผู้ชนะ 46 เรื่อง และ 14 เรื่องมีคำว่า “ต่างโลก” อยู่ในชื่อตรง ๆ

หลังจากนั้น

• ปี 2017 การประกวดนิยายของ KADOKAWA (คาโดกาวะ) ประกาศไม่รับงานอิเซไค
• มีนาคม 2024 คำว่า “isekai” ได้เข้าไปอยู่ใน Oxford English Dictionary (ออกซ์ฟอร์ด อิงลิช ดิกชันนารี) (Wikipedia ภาษาอังกฤษ อ้าง ANN และ IGN (ไอจีเอ็น))

ความเข้าใจผิดที่เจอบ่อย

หลายคนคิดว่าอิเซไคเพิ่ง “เกิด” บนเว็บนาโร จริง ๆ แล้วแนวนี้มีมาตั้งแต่ยุค 70–80 เว็บนาโรไม่ได้คิดแนวนี้ขึ้นมาเอง แต่เป็นที่ที่ทำให้มันขยายตัวจนล้น และคำว่า “isekai” เองก็เพิ่งกลายเป็นชื่อแนวที่ใช้กันทั่วไปในทศวรรษ 2010

จากนิยายรวมเล่มที่หาอ่านยากเมื่อปี 1979 วันนี้อิเซไคได้เป็นคำในพจนานุกรมภาษาอังกฤษ และเป็นแนวที่แฟน ๆ ทั้งรักทั้งบ่นว่ามีเยอะเกินไป

ที่มา: Wikipedia (ญี่ปุ่น) 異世界転生, Wikipedia (อังกฤษ) Isekai, ANN: Old School Isekai, GIGAZINE 2017, รายงานวิเคราะห์การเปลี่ยนแนวของเว็บนาโร, ANN 2016, コトバンク なろう系