Kemono ไม่ใช่แค่หูแมว! เคโมโนะต่างจากเคโมมิมิยังไง แฟน ๆ ดูกันที่ "จมูก"

ในเว็บโดจิน แท็ก “Kemono” (เคโมโนะ) กับ “Kemonomimi” (เคโมมิมิ) มักถูกใช้ปนกันจนคนอ่านงง กดเข้าไปหวังจะเจออย่างหนึ่ง ดันเจออีกอย่าง

แต่สำหรับแฟนญี่ปุ่นสองคำนี้ไม่ใช่สิ่งเดียวกันเลย และเคยมีดราม่าเพราะมีคนเอาสองกลุ่มนี้มาเหมารวมกันมาแล้วด้วย

เคโมโนะกับเคโมมิมิ ต่างกันตรงไหน

• ケモミミ / 獣耳 (เคโมมิมิ – “หูสัตว์”) คือตัวละครร่างมนุษย์ที่มีหูสัตว์ หรือบางทีก็หมายถึงตัวหูนั้นเอง มักมีหางหรือมือเท้าแบบสัตว์แถมมาด้วย
• ケモノ (เคโมโนะ – “สัตว์”) คือตัวละครสัตว์ที่ถูกทำให้เป็นมนุษย์ แต่ยังคงความเป็นสัตว์ไว้เยอะ คนที่ชอบตัวละครแบบนี้เรียกว่า ケモナー (เคโมนา – Kemoner)

แล้วจะแยกยังไง? Wikipedia (วิกิพีเดีย) ภาษาญี่ปุ่นบอกว่าตัวละครที่มีแค่หูหรือหางแทบไม่ถูกนับเป็นเคโมโนะ จุดตัดสินหลักคือมีจมูกและปากยื่นแบบสัตว์ (マズル มาซูรุ – จากคำอังกฤษ muzzle) หรือเปล่า และร่างกายเป็นสัตว์มากแค่ไหน

หน้า 獣耳 ก็พูดตรงกันว่า ถ้าลักษณะสัตว์เด่นจนความเป็นมนุษย์หายไป ตัวละครนั้นจะถูกย้ายไปอยู่ฝั่งเคโมโนะแทน

นักวิจัยชื่อ 猪口智広 (อิโนกุจิ โทโมฮิโระ) เคยนิยามเคโมโนะไว้ในบทความวิชาการปี 2013 แบบนี้

「ヒトでない存在でありながら、人間と相互理解できる可能性を持った存在として描き出された動物」 (สัตว์ที่ถูกวาดให้เป็นสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ แต่มีโอกาสเข้าใจกันกับมนุษย์ได้)

หูสัตว์มาก่อน: จากคาบูกิถึงเทะซึกะ

ถ้าย้อนดูประวัติ ฝั่งหูสัตว์มีมานานกว่ามาก

• ปี 1827 วิกิพีเดียบอกว่าหูสัตว์ครั้งแรกในวัฒนธรรมญี่ปุ่นคือแมวปีศาจหูแมวในละครคาบูกิ 『獨道中五十三驛』 (ฮิโตริ ทาบิ โกจูซัน สึงิ – “เดินทางลำพังผ่านห้าสิบสามสถานี”) ของ 四代目 鶴屋南北 (สึรุยะ นัมโบกุ รุ่นที่ 4)
• ปี 1963 ในวงการ์ตูน มีคนยกให้ 『リボンの騎士』 (ริบบอน โนะ คิชิ – “อัศวินริบบิ้น”) ฉบับนิตยสาร なかよし (นากาโยชิ – นิตยสารการ์ตูนเด็กผู้หญิง) ของ 手塚治虫 (เทะซึกะ โอซามุ) เป็นต้นทาง

แต่หน้า 獣耳 ในวิกิพีเดียยังติดป้ายว่าแหล่งอ้างอิงไม่พอ เลยขอถือว่าสองข้อนี้ยังรอการยืนยัน

ส่วนสายหูแมว อิโนกุจิเล่าในบทสัมภาษณ์กับ 電ファミニコゲーマー (เด็นฟามินิโค เกมเมอร์ – เว็บข่าวเกม) ว่ามีงานอย่าง 『綿の国星』 (วาตะ โนะ คุนิ โฮชิ – “ดาวแห่งแดนปุยฝ้าย”) ของ 大島弓子 (โอชิมะ ยูมิโกะ) เป็นรุ่นบุกเบิก แล้วพอถึงยุค 90 หูแมวก็กลายเป็นธาตุโมเอะที่ใคร ๆ ก็ยอมรับ

คำว่าเคโมนาเกิดตอนไหน

เรื่องนี้แต่ละคนเล่าไม่ตรงกัน

• อดีตบรรณาธิการนิตยสาร 『ゲーメスト』 (เกเมสุโตะ – Gamest นิตยสารเกม) 瑞原螢 (มิซูฮาระ โฮตารุ) บอกว่าคำนี้ถูกใช้แล้วตั้งแต่ปลายปี 1984 ในวงคุยเรื่องแฟนเวิร์กของ 『名探偵ホームズ』 (เมตันเต โฮมุซุ – “ยอดนักสืบโฮมส์”)
• ส่วนอิโนกุจิเล่าว่างานแนวเคโมโนะมีมาตั้งแต่ยุค 70-80 แต่คำว่าเคโมนาโผล่มาราวกลางยุค 90 ซึ่งเขามองว่าเป็นยุคทอง
• พอถึงปลายยุค 90 นิตยสารเกเมสุโตะและหนังสือในเครือก็ใช้คำนี้กันบ่อยแล้ว

จากวงเล็ก ๆ สู่งานอีเวนต์ของตัวเอง

• ปี 1999 เกิดคดีโดจินโปเกมอน (ポケモン同人誌事件 โปเกมอน โดจินชิ จิเก็น) ที่สั่นสะเทือนวงการแฟนเวิร์ก
• ปี 2000 งานเฉพาะตัวละครหูสัตว์ 「みみけっと」 (มิมิเค็ตโตะ) จัดครั้งแรก
• ปี 2005 และ 2007 มีอีเวนต์สายชุดตัวละครสัตว์อย่าง とらんすふぁ (โทรันสุฟะ) และ ケモコン (เคโมคอน) ชุมชนเลยเป็นที่เห็นมากขึ้น
• ปี 2012 งานเฉพาะเคโมโนะ 「けもケット」 (เคโมเค็ตโตะ) จัดครั้งแรก ช้ากว่างานหูสัตว์ราวสิบปี
• ปี 2013 งานรวมตัวแฟนเฟอร์รี JMoF (เจม็อฟ) เริ่มจัดที่โทโยฮาชิ มีคนมาร่วม 588 คนในปี 2016 และ 845 คนในปี 2017

ดราม่าปี 2015 กับเคโมโนะเฟรนด์ส

ปี 2015 มีบล็อกหนึ่งเรียกเกมมือถือ 『けものフレンズ』 (เคโมโนะ เฟรนด์ส) ว่า “เกมสำหรับเคโมนา” แฟนเคโมโนะไม่พอใจเพราะโดนเหมารวมกับกลุ่มที่ชอบแค่หูแมว จนเจ้าของบล็อกต้องออกมาขอโทษ เห็นได้เลยว่าเส้นแบ่งเคโมโนะ / เคโมมิมิสำคัญกับคนในวงการแค่ไหน

ตัวเกมปิดให้บริการเดือนธันวาคม 2016 แต่อนิเมะที่ตามมาในปี 2017 ดังเป็นพลุแตก อิโนกุจิมองว่าความสำเร็จมาจากการทำตัวละครให้เป็นมนุษย์มากพอที่คนทั่วไปเข้าถึงได้ แต่ใส่ความรู้เรื่องสัตว์ละเอียดพอจะดึงแฟนสายลึก

ญาติห่าง ๆ ของ Furry

บทความของอิโนกุจิใช้ชื่อว่า 「キャラクターとしての動物愛好 : ケモナーとファーリー・ファン」 (คิยาระคุตา โตชิเตะ โนะ โดบุตสึ ไอโค: เคโมนา โตะ ฟารี ฟัน – “ความรักสัตว์ในฐานะตัวละคร: เคโมนากับแฟนเฟอร์รี”) เขาวางเคโมนาของญี่ปุ่นไว้คู่กับแฟน Furry (เฟอร์รี – แฟนตัวละครสัตว์ที่มีลักษณะคล้ายมนุษย์) ฝั่งตะวันตก สองวงนี้ชอบตัวละครสัตว์เหมือนกัน แค่โตมาในบริบทที่ต่างกัน

ครั้งหน้าที่เจอแท็กสองคำนี้ ลองดูที่จมูกของตัวละคร นั่นแหละคือจุดที่แฟน ๆ ใช้แยกกันจริง ๆ

ที่มา: Wikipedia (ญี่ปุ่น) ケモノ, Wikipedia (ญี่ปุ่น) 獣耳, 電ファミニコゲーマー: สัมภาษณ์ 猪口智広