โอโตเมะเกม (Otome Game) มาจากไหน? เริ่มจากอองเจลีกปี 1994 แต่ชื่อแนวนิตยสารเป็นคนตั้ง

เกมที่เราเป็นนางเอก แล้วเลือกจีบหนุ่มหล่อได้หลายสไตล์ ทุกวันนี้แฟนไทยเรียกทับศัพท์ว่า “โอโตเมะเกม” กันจนชิน

แต่รู้ไหมว่าคนทำเกมรุ่นแรกไม่ได้ใช้คำนี้เลย ชื่อแนว 乙女ゲーム (โอโตเมะ เกม – “เกมของสาวน้อย”) ไปเกิดในหน้านิตยสาร หลังจากเกมแรกของแนวนี้วางขายไปแล้วตั้ง 7 ปี

จุดเริ่ม: ผู้บริหารหญิงที่เห็นว่าลูกค้ามีแต่ผู้ชาย

เกมที่คนมักนับเป็นจุดเริ่มคือ 『アンジェリーク』 (อองเจลีก) ของ 光栄 (โคเอ – ปัจจุบันคือ コーエーテクモゲームス โคเอเทคโม เกมส์) วางขายบนซูเปอร์แฟมิคอมวันที่ 23 กันยายน 1994 และเป็นเกมแรกของซีรีส์ ネオロマンス (นีโอโรแมนซ์)

เบื้องหลังคือผู้หญิงคนหนึ่ง 襟川恵子 (เอริกาวะ เคโกะ) ผู้ร่วมก่อตั้งโคเอ และคนตั้งทีมพัฒนาหญิง ルビーパーティー (รูบี ปาร์ตี้) เธอเล่าให้ ファミ通 (ฟามิตสึ) ฟังในบทสัมภาษณ์ครบรอบ 20 ปีเมื่อปี 2015 ว่า

• ตอนทำเกมยุคแรก ลูกค้ามีแต่ผู้ชาย เกมก็มองจากมุมผู้ชายล้วน เธอเลยอยากทำเกมให้ผู้หญิงบ้าง
• ตอนนั้นทีมพัฒนามีผู้หญิงอยู่คนเดียว หลังปี 1983 เธอเลยเริ่มรับพนักงานหญิง ส่วนใหญ่จบสายศิลปศาสตร์ เพราะผู้หญิงที่เรียนเขียนโปรแกรมมีน้อยมาก แล้วให้มาทำงานเขียนบท
• กว่าทีมจะพร้อมก็นานมาก Wikipedia (วิกิพีเดีย) ภาษาญี่ปุ่นสรุปว่าราว 10 ปี

เธอตั้งใจ “ทำให้เป็นของผู้หญิงสุดทาง” นางเอกใส่ชุดสีแดง ฉากเป็นสีชมพู ตัวละครชายได้แรงบันดาลใจจากเทพปกรณัมกรีก

แต่ร่างแรกดันออกมา “ไม่เป็นเกม” ต้องรื้อระบบใหม่ ให้นางเอกแข่งกับคู่แข่ง ロザリア (โรซาเลีย) เพื่อชิงตำแหน่งราชินี โดยมี 守護聖 (ชูโกเซย์ – ผู้พิทักษ์) 9 คนคอยช่วย ถ้าเลือกความรักจนสุดทาง นางเอกจะยอมสละบัลลังก์

「前例がないゲームでしたので、爆発的に売れたわけではありません。」 (เพราะเป็นเกมที่ไม่เคยมีมาก่อน มันจึงไม่ได้ขายระเบิดระเบ้อ)

ถึงยอดขายจะไม่ปัง แต่เสียงตอบรับดีมาก มีจดหมายจากผู้เล่นหญิงส่งมาขอบคุณว่า “ทำออกมาได้ดีมาก”

เธอเลยวางมีเดียมิกซ์ไว้ตั้งแต่แรก ออกดราม่าซีดีแทบจะพร้อมเกม และจัดอีเวนต์ครั้งแรกในปี 1995 ที่ ヴェルファーレ (เวลฟาเร) ย่าน 六本木 (รปปงงิ) คนต่อคิวยาวจนตำรวจต้องมาดู

เสียงตอบรับแตกเป็นสองฝ่ายจนทีมงานอยากเลิกจัด แต่เธอใช้คำสั่งผู้บริหารให้จัดต่อ เธอเล่าว่าตอนนั้นไม่เคยได้ยินว่ามีบริษัทเกมไหนจัดอีเวนต์แบบนี้ ต่างจากทุกวันนี้ที่อีเวนต์นักพากย์ของเกมผู้หญิงมีจัดกันเต็มไปหมด

คำว่า “โอโตเมะเกม” มาจากนิตยสาร ไม่ใช่คนทำเกม

คนที่ตามสืบเรื่องนี้คือ 向江駿佑 (มุคาเอะ ชุนสุเกะ) นักวิจัยเกม เขาเขียนซีรีส์ 「乙女ゲーム30年のあゆみ」 (โอโตเมะ เกม 30 เน็น โนะ อายูมิ – “เส้นทาง 30 ปีของโอโตเมะเกม”) ลงเว็บ MACC ของ 文化庁 (บุงกะโจ – สำนักงานกิจการวัฒนธรรมญี่ปุ่น)

เขาไล่เปิดกล่องเกม คู่มือ นิตยสาร และกระทู้เก่า ๆ แล้วเจอว่า

• 1994 อองเจลีกเรียกตัวเองว่า “ネオロマンスゲーム” (นีโอโรแมนซ์เกม) มาตลอดทั้งซีรีส์
• กันยายน 1996 สกู๊ปเกมครั้งแรกของนิตยสาร 『ぱふ』 (ปาฟุ) คืออองเจลีก แต่เรียกว่า “เกมจำลองการเลี้ยงดู”
• 1997 『アルバレアの乙女』 (อัลบาเรอา โนะ โอโตเมะ) เป็นเกมแรกในแนวนี้ที่มีคำว่า “โอโตเมะ” ในชื่อ แต่ยังไม่ใช่ชื่อแนว
• กรกฎาคม 2000 บน 2ちゃんねる (นิจันเนรุ) มีกระทู้ “เกมสำหรับผู้หญิงที่แนะนำ” แล้ว
• ธันวาคม 2001 หลักฐานเก่าที่สุดที่เขาเจอ คือนิตยสารฉบับพิเศษของ 『アニメディア』 (แอนิเมเดีย) ที่ใช้คำว่า “乙女ゲーム” ในสกู๊ปเกมผู้หญิง
• 2002 ขนาด 『ときめきメモリアル Girl’s Side』 (โทคิเมคิ เมโมเรียล เกิร์ลส์ ไซด์) ยังเขียนบนกล่องแค่ว่า “เกมจำลอง” ปีเดียวกันนิตยสารเฉพาะทางอย่าง 『B’s-LOG』 (บีส์ล็อก) ก็เปิดตัว
• ตุลาคม 2003 กระทู้แรกบนนิจันเนรุที่มีคำว่า “โอโตเมะเกม” ในชื่อ
• มีนาคม 2006 ปาฟุเริ่มใช้คำนี้ (เท่าที่เขาตรวจเจอ)

ทำไมต้อง “โอโตเมะ”

มุคาเอะวิเคราะห์ว่า ตอนนั้นมีชื่อแนว “เกมบอยส์เลิฟ (BL)” อยู่แล้ว ถ้าเรียก “เกมหนุ่มน้อยรูปงาม” ก็จะสับสนกัน ส่วน “เกมสำหรับผู้หญิง” ก็กว้างไปจนรวม BL เข้ามาด้วย คำที่เหลืออยู่ก็คือ “โอโตเมะ” ที่นิตยสารใช้เรียกผู้อ่านอยู่แล้ว

จุดที่น่าสนใจคือ ชื่อแนวอื่นอย่าง 美少女ゲーム (บิโชโจ เกม) ตั้งตามตัวละครในเกม แต่โอโตเมะเกมตั้งชื่อตามคนเล่น และพอมีชื่อเรียกร่วมกันได้ ตลาดก็ถูกมองเห็นชัดขึ้น บริษัทใหม่ ๆ ก็กล้าเข้ามามากขึ้น

ยุค 2000s: ตลาดโต เกมหลากหลาย

ในซีรีส์ 「悪役令嬢を探して」 (อาคุยากุ เรย์โจ โอ ซางาชิเตะ – “ตามหาคุณหนูตัวร้าย”) ของ 4Gamer.net (โฟร์เกมเมอร์) มุคาเอะนับไว้ว่า

• ทศวรรษ 2000 มีโอโตเมะเกมออกมาราว 180 เกม (ไม่นับพอร์ตและฉบับราคาประหยัด)
• เกมสำหรับผู้หญิงโดยรวมยอดขายโตต่อเนื่องจนถึงปี 2012 ตามข้อมูล 『ファミ通ゲーム白書2022』 (ฟามิตสึ เกม ฮาคุโช – สมุดปกขาวเกมฟามิตสึ) ที่เขาอ้างถึง
• ปี 2005 ทีม IF乙女いと♪ (ไอเอฟ โอโตเมะ อิโตะ) ที่ต่อมากลายเป็นแบรนด์ オトメイト (โอโตเมต) ของ アイディアファクトリー (ไอเดียแฟกทอรี) ทำเกมโอโตเมะออริจินัลเกมแรกคือ 『星の降る刻』 (โฮชิ โนะ ฟุรุ โทกิ) โดยมี カズキヨネ (คาซึกิ โยเนะ) ออกแบบตัวละคร ก่อนที่ทั้งคู่จะไปทำ 『薄桜鬼』 (ฮาคุโอกิ)

วิกิพีเดียภาษาญี่ปุ่นบอกว่าตลาดแตะจุดพีกแรกในปี 2008 ปีเดียวกับที่ฮาคุโอกิวางขายพอดี

ยุค 2010s ถึงวันนี้: พอร์ต มือถือ และเกมอินดี้

ตอนที่ 3 ของซีรีส์ (มิถุนายน 2025) มุคาเอะลิสต์โอโตเมะเกมบนเครื่องเกมและพีซีช่วง 2010–2024 ได้ถึง 476 เกม และพบว่าเกมยุคนี้ถูกพอร์ตต่อกันเป็นทอด ๆ จาก PSP ไป PS Vita แล้วไป Nintendo Switch จนเป็นเรื่องปกติ

ส่วนวิกิพีเดียภาษาญี่ปุ่นบันทึกว่า ปี 2010 มี 『うたの☆プリンスさまっ♪』 (อุตะ โนะ ปรินซ์ซามะ) ที่ซีดีเพลงตัวละครติดท็อป 10 ของ ORICON (โอริคอน) และช่วง 2020s เกมมือถือจากจีนอย่าง 『恋と深空』 (โคอิ โตะ ชินคู) ก็ทำรายได้ในญี่ปุ่นสูงมาก

แก้ความเข้าใจผิด

หลายคนคิดว่า “โอโตเมะเกม” เป็นชื่อที่บริษัทเกมตั้ง แต่หลักฐานที่มุคาเอะรวบรวมชี้ว่าชื่อนี้มาจากนิตยสารและผู้อ่าน ราวปี 2001–2002 ส่วนอองเจลีกที่นับเป็นจุดเริ่มก็เรียกตัวเองว่า “นีโอโรแมนซ์” มาตลอด

จากทีมพนักงานหญิงที่เริ่มจากศูนย์ในยุค 80 วันนี้โอโตเมะเกมกลายเป็นตลาดใหญ่ มีทั้งเกมคอนโซล เกมมือถือ และเกมอินดี้ แถมยังเป็นฉากหลังให้แนวคุณหนูตัวร้ายในนิยายเว็บอีกด้วย

ที่มา: MACC 乙女ゲーム30年のあゆみ 第1回, ファミ通 襟川恵子インタビュー 2015, 4Gamer 悪役令嬢を探して 第2回, 第3回, Wikipedia (ญี่ปุ่น) アンジェリーク, Wikipedia (ญี่ปุ่น) 乙女ゲーム