IOSYS (อิโอซิส): วงโดจินดนตรีซัปโปโรที่เกือบแตก ก่อนเพลงมาริสะรีมิกซ์ Touhou จะพาดังทั่วเน็ต

ใครเล่นเน็ตญี่ปุ่นช่วงปลายยุค 2000 น่าจะเคยโดนเพลงจังหวะเร็ว ๆ ที่ร้องวนว่า “大変なものを盗んでいきました” (ไทเฮ็นนะ โมโนะ โอ นุซุนเดะ อิกิมาชิตะ – “ขโมยของสำคัญไปแล้ว”) ติดหูไปหลายวัน

เพลงนี้เป็นของ IOSYS (อิโอซิส หรือ イオシス) วงโดจินดนตรีจากเมืองซัปโปโร และที่หลายคนไม่รู้คือ ก่อนจะดัง วงนี้เกือบยุบไปแล้ว

ชมรมนักศึกษาที่ “ขาย 100 แผ่นก็เหมือนล้านแผ่น”

เว็บทางการของอิโอซิสบอกว่าวงก่อตั้งวันที่ 10 ตุลาคม 1998 บทสัมภาษณ์ของ 札幌市デジタル創造プラザ (ซัปโปโร ดิจิทัล โซโซ พลาซ่า หรือ ICC – ศูนย์บ่มเพาะธุรกิจคอนเทนต์ของเมืองซัปโปโร) ปี 2007 เล่าว่าวงเริ่มจากแก๊งเพื่อนที่ 北海道大学 (มหาวิทยาลัยฮอกไกโด) ทำทั้งเพลงและสเก็ตช์ตลก

ยุคนั้นแผ่น CD-R เพิ่งทำให้คนธรรมดาทำซีดีเองได้ ซีดีออริจินัลแผ่นแรกของวงเลยไปวางฝากขายในร้านหนังสือมือสองในซัปโปโร

「あの頃は100枚売れたらミリオンセラーだと言っていました」 “ตอนนั้นพวกเราพูดกันว่า ขายได้ 100 แผ่นก็เท่ากับยอดขายล้านแผ่นแล้ว”

คนพูดคือ 栗本拓也 (คุริโมโตะ ทาคุยะ) ผู้ร่วมก่อตั้งและผู้บริหารบริษัท เรียนจบแล้วเขาไปเป็นวิศวกรระบบในบริษัทใหญ่ แต่ก็ไม่ทิ้งวง

ช่วงนั้นคนที่แบกวงคือผู้ร่วมก่อตั้งอีกคน 鈴木隆文 (ซูซูกิ ทาคาฟุมิ) ที่ยังเรียนปริญญาโทอยู่ เขาพาวงไปขายในงานโดจินอย่าง Comiket (คอมิเกะ – ตลาดนัดโดจินที่ใหญ่ที่สุดในญี่ปุ่น) และร้านโดจินทั้งในและนอกฮอกไกโด ยอดปั๊มแผ่นขยับจากหลักร้อยเป็นหลักพัน มีชุดฮิตที่ขายได้ถึง 5,000 แผ่น

ปี 2005 ทั้งคู่บอกว่า “หมดไฟ” กับชีวิตพนักงานบริษัทและชีวิตในมหาวิทยาลัย เลยตัดสินใจทุ่มให้อิโอซิสเต็มตัว

กุมภาพันธ์ 2006: วงเกือบแตก

แต่ทุ่มแล้วใช่ว่าจะรอด ICC บันทึกว่าเดือนกุมภาพันธ์ 2006 ก่อนตั้งบริษัท อิโอซิสเจอวิกฤตหนัก

วงปล่อยซีดีออกมาเยอะตามไฟของสมาชิก ทั้งบทตลกและเพลงออริจินัล แต่ไม่ใช่ทุกแผ่นที่ขายได้ ขณะที่สมาชิกบางคนก็เริ่มอยากได้ค่าตอบแทนกับแรงที่ลงไป บรรยากาศในวงเลย “พร้อมระเบิดได้ทุกเมื่อ”

ทางออกคือจัดระบบกันใหม่ ตั้งแต่ปี 2006 วงแบ่งรายได้ตามผลงานแต่ละชุด และวางกติกาแบ่งกำไรให้ครีเอเตอร์ชัด ๆ จากนั้นก็จดทะเบียนเป็น 有限会社イオシス (บริษัทจำกัด อิโอซิส) ตอนย้ายเข้าสำนักงานใน ICC

เพลงรีมิกซ์โทโฮที่พลิกชีวิต

ช่วงเดียวกันนั้น อิโอซิสตัดสินใจทำอัลบั้มเรียบเรียงเพลงใหม่ (アレンジ อาเรนจิ) จากเพลงในเกม 東方Project (โทโฮ โปรเจกต์) เกมยิงโดจินที่ดังมากในวงการ แล้วเรื่องก็เริ่มสนุก

• 23 พฤษภาคม 2006: อัลบั้มโทโฮชุดแรก 『東方風櫻宴』 (โทโฮ ฟูโอเอ็น) ตามข้อมูลของ Wikipedia (วิกิพีเดีย)
• 13 สิงหาคม 2006: ชุดที่ 2 『東方乙女囃子』 (โทโฮ โอโตเมะบายาชิ) แทร็กที่ 2 คือ 『魔理沙は大変なものを盗んでいきました』 (มาริสะ วะ ไทเฮ็นนะ โมโนะ โอ นุซุนเดะ อิกิมาชิตะ – “มาริสะขโมยของสำคัญไปแล้ว”)
• 1 พฤศจิกายน 2006: ปล่อยคลิปแอนิเมชันแฟลชโปรโมตเพลงมาริสะ ฝีมือครีเอเตอร์โดจินชื่อ カギ (คางิ) (ตาม Wikipedia)
• ไม่กี่เดือนต่อมา: คลิปขึ้น YouTube และ ニコニコ動画 (นิโคนิโค โดงะ – เว็บวิดีโอญี่ปุ่นที่คอมเมนต์วิ่งบนจอ) แล้วแพร่ไวมาก คนเอาไปตัดต่อเป็นคลิป MAD (แมด – วิดีโอตัดต่อล้อเลียน) กันเต็มไปหมด

คุริโมโตะเล่าให้ ICC ฟังว่า

「『魔理沙〜』の配信数が爆発的に増え、作った僕たちも驚くほどの人気モノになっていきました」 “จำนวนการเปิดฟังเพลงมาริสะพุ่งขึ้นแบบระเบิด จนพวกเราที่ทำเองยังตกใจว่ามันดังขนาดนี้”

ยอดขายซีดีพุ่งตาม ICC ลองค้นแท็ก 『大変なものを盗んでいきましたシリーズ』 บนนิโคนิโคเมื่อพฤศจิกายน 2007 เจอวิดีโอที่คนเอาไปต่อยอดกว่า 1,600 คลิป บทความมองว่าความสำเร็จนี้มาจากสองอย่าง คือวัฒนธรรมโดจินที่เปิดรับงานต่อยอด กับเครื่องมือที่ทำให้ใครก็ตัดต่อรีมิกซ์ได้ง่าย ๆ

“ไม่ได้ตั้งใจจะรวย แค่ทำสิ่งที่สนุก”

ICC รายงานว่าถึงปี 2007 อิโอซิสออกซีดีไปราว 140 ชุด ไฟล์ตัวอย่างเพลงถูกดาวน์โหลดรวมกว่า 400,000 ครั้ง มีครีเอเตอร์ร่วมงานราว 40 คน และเริ่มขายผ่าน Amazon (อเมซอน) ญี่ปุ่นในเดือนธันวาคม 2007 สองผู้ก่อตั้งพูดตรงกันว่า

「自分たちがおもしろいと思うことを続けていくうちに世の中の歩みと肩を並べた感じです」 “เราแค่ทำสิ่งที่ตัวเองคิดว่าสนุกไปเรื่อย ๆ แล้วมันบังเอิญเดินไปพร้อมกับโลกพอดี”

เป็นบริษัทแล้ว แต่ใจยังเป็นวงโดจิน

หลายคนเข้าใจผิด ว่าพอเป็นบริษัทแล้วต้องเลิกทำโดจิน ไม่ใช่เลย Wikipedia บอกว่าหลังตั้งบริษัทปี 2006 อิโอซิสก็ยังทำกิจกรรมในฐานะวงโดจินต่อ หน้าเว็บทางการช่วงปี 2025 ยังประกาศขายผลงานในงานแฟนโทโฮอย่าง 博麗神社例大祭 (ฮาคุเรย์จินจะ เรไตไซ – งานโดจินเฉพาะโทโฮ) และ 東方名華祭 (โทโฮ เมย์กาไซ) รวมถึงอัลบั้มฉลองครบ 25 ปีที่ขายในงานโดจินดนตรี M3 (เอ็มทรี)

แถม Wikipedia ยังบันทึกว่าปี 2024 แมคโดนัลด์ญี่ปุ่นทำคลิปล้อเพลงมาริสะเพื่อโปรโมตเบอร์เกอร์ サムライマック (ซามูไรแมค) และอีกเพลงของวงที่ออกปี 2015 ก็ไปฮิตบน TikTok (ติ๊กต็อก) จนได้ยอดชม 10 ล้านครั้งในเดือนมีนาคม 2022

เพลงรีมิกซ์ที่เกิดจากบูธโดจินเมื่อเกือบ 20 ปีก่อน ทุกวันนี้ก็ยังวนอยู่ในวัฒนธรรมป๊อปญี่ปุ่นอยู่เลย

ที่มา: ICC – 有限会社イオシス コンテンツビジネスの先端に躍り出た成長株 (2007), IOSYS OS 公式サイト, イオシス - Wikipedia