เพลงโดจินมาจากไหน? จากคนแลกไฟล์ MIDI ยุค 80 สู่ M3 งานขายเพลงทำมือของญี่ปุ่น

พูดถึงโดจิน ใคร ๆ ก็นึกถึงหนังสือการ์ตูนก่อน

แต่ถ้าได้เดินงาน Comiket (คอมิเกะ) จริง ๆ จะเจออีกโซนที่คนแน่นไม่แพ้กัน นั่นคือโซน 同人音楽 (โดจิน องกาคุ – เพลงโดจิน) ที่วงแต่งเพลงเอง อัดเอง แล้วถือแผ่นมาขายเองที่โต๊ะ

ฮิตขนาดที่ญี่ปุ่นมีงานขายเพลงทำมือโดยเฉพาะเลย ชื่อว่า M3 (เอ็มทรี)

เพลงโดจินคืออะไร

ง่าย ๆ คือเพลงที่คนทำเพลงสมัครเล่นหรือกึ่งมืออาชีพทำแล้วปล่อยเอง ไม่ต้องผ่านค่ายเพลง

มีทั้งเพลงออริจินัลที่แต่งขึ้นใหม่ และเพลงเรียบเรียงใหม่ (アレンジ อาเรนจิ) จากเพลงเกมหรืออนิเมะ

ตัวอย่างที่คนไทยน่าจะคุ้นที่สุด ก็คือเพลงอาเรนจิจากเกม 東方Project (โทโฮ โปรเจกต์) นั่นเอง

ย้อนดูเส้นทาง จากไฟล์ MIDI ถึงแผ่น CD

ข้อมูลส่วนใหญ่ตรงนี้มาจาก Wikipedia (วิกิพีเดีย) ภาษาญี่ปุ่น

• ปลายยุค 80 เริ่มมีของเล่นสำหรับคนรักดนตรี อย่าง ミュージくん (มิวจิคุง) ของ Roland (โรแลนด์) ในปี 1988 และโมดูลเสียง MT-32 กับ SC-55 คนธรรมดาเลยทำเพลงด้วยคอมพิวเตอร์ได้ แล้วก็แลกไฟล์ MIDI (มิดี้) กันผ่านเครือข่ายออนไลน์ยุคแรกอย่าง ニフティサーブ (นิฟตี้เซิร์ฟ) แต่จะเอาไฟล์ MIDI ไปขายในงานยังยาก เพราะคนฟังต้องมีโมดูลเสียงราคาแพงด้วย
• กลางยุค 90 เว็บส่วนตัวที่แจกไฟล์ MIDI ผุดขึ้นเต็มไปหมด บวกกับซอฟต์แวร์สังเคราะห์เสียงฟรีของ Yamaha (ยามาฮ่า) และโรแลนด์ ทำให้เกิดกลุ่ม “คนฟังอย่างเดียว” ขึ้นมา
• ปลายยุค 90 ไฟล์ MP3 มาแรง ค่าเขียนแผ่น CD-R กับค่าปั๊มแผ่นก็ถูกลง วงต่าง ๆ เลยเริ่มทำ CD ขายเอง นี่แหละจุดเริ่มของ 同人CD (โดจิน ซีดี) แบบที่เห็นทุกวันนี้
• 21 มี.ค. 1998 งาน M3 ครั้งแรก จัดขึ้นที่ 東京文具共和会館 (โตเกียว บุงงุ เคียววะ ไคคัง) ย่านไทโต โตเกียว
• ปลายยุค 90 ถึงยุค 2000 แผ่นเพลงทำมือโผล่ในงานโดจินทั่วไปอย่างคอมิเกะมากขึ้นเรื่อย ๆ คำว่า “โดจิน องกาคุ” ก็เลยติดปากคนไปทั่ว
• 2007 หนังสือ 『同人音楽を聴こう！』 (โดจิน องกาคุ โอะ คิโค – “มาฟังเพลงโดจินกันเถอะ”) ออกวางขาย
• 9 มี.ค. 2008 ฉลองครบ 10 ปี ด้วยการจัด M3-大阪 (M3 โอซาก้า) ครั้งแรกนอกโตเกียว
• 2009 คอนเสิร์ตเพลงอาเรนจิโทโฮ 『東方ライブイベント Flowering Night』 (โทโฮ ไลฟ์ อีเวนต์ ฟลาวเวอริง ไนต์) ไปจัดถึง 幕張メッセ (มาคุฮาริ เมสเซ)
• 2012 สำนักพิมพ์ 青弓社 (เซย์คิวฉะ) ออกหนังสือ 『同人音楽とその周辺』 (โดจิน องกาคุ โตะ โซโนะ ชูเฮ็น – “เพลงโดจินและสิ่งรอบตัว”) ซึ่งถือเป็นหนังสือวิชาการเล่มแรกเรื่องนี้

มาทำความรู้จักงาน M3

ชื่อนี้มาจากไหน

M3 ย่อมาจาก “Music Media-Mix Market” ส่วนเว็บทางการแนะนำตัวเองสั้น ๆ ว่า

「音系・メディアミックス同人即売会」 (งานขายโดจินสายเสียงและมีเดียมิกซ์)

คนจัดคือ M3準備会 (M3 จุนบิไค – คณะเตรียมงาน M3) ที่เกิดจากวงสายเพลงในคอมิเกะ พวกเขาอยากมีงานที่เป็นของสายเพลงจริง ๆ สักงาน

เว็บทางการเล่าว่าทุกอย่างเริ่มจากอาสาสมัครของวงที่ทำเพลงและ “ละครเสียง” (ドラマ ดรามะ)

ในงานมีอะไรขายบ้าง

Wikipedia บอกว่างานรับแทบทุกอย่างที่เป็นเสียง ทั้งเพลงออริจินัล เพลงคัฟเวอร์ งานแฟนเมด ละครเสียง วิดีโอ และเกม

จะเป็นเพลงที่ทำจาก MIDI วงดนตรีเล่นสด หรือเพลงที่ร้องด้วย VOCALOID (โวคาลอยด์) ก็มาได้หมด

ส่วนสายคอส ต้องรู้ไว้ก่อนว่าคนเดินงานทั่วไปห้ามคอส วงทำได้เฉพาะที่บูธตัวเองเท่านั้น

จัดที่ไหน ใหญ่แค่ไหน

• จัดปีละ 2 ครั้ง คือฤดูใบไม้ผลิ (ปลายเมษายนถึงต้นพฤษภาคม) และฤดูใบไม้ร่วง (ราวตุลาคม)
• ย้ายบ้านมาหลายรอบ เช่น 東京卸商センター (โตเกียว โอโรชิโช เซ็นเตอร์), 大田区産業プラザ (โอตะคุ ซังเงียว พลาซ่า) จนมาถึง 東京流通センター (โตเกียว ริวทสึ เซ็นเตอร์ หรือ TRC) ที่ Wikipedia บันทึกว่าใช้ต่อเนื่องตั้งแต่ครั้งที่ 25 และเว็บทางการตอนนี้ก็ลิงก์ไปหน้าการเดินทางของ TRC
• TRC อยู่ย่านเฮวะจิมะ เขตโอตะ โตเกียว หน้าการเดินทางของสถานที่บอกว่าเดินจากสถานีที่ใกล้ที่สุดแค่ 1 นาที
• Wikipedia ระบุว่าแต่ละครั้งมีคนมาราว 10,000 คน และครั้งที่ 34 ในปี 2014 มีวงมากกว่า 1,200 วง

ใครกำลังวางแผนอยู่ เว็บทางการประกาศแล้วว่า M3-2026秋 (M3 ฤดูใบไม้ร่วง 2026) จัดแน่นอน แต่หน้าแรกที่เราเปิดดูยังไม่บอกวันที่ เช็กวันจากเว็บทางการอีกทีนะ

อยู่ไทยจะฟังเพลงโดจินได้ยังไง

ข่าวดีคือวงเพลงโดจินหลายวงขายแผ่นผ่านร้านโดจิน และขายไฟล์ดิจิทัลผ่านร้านดาวน์โหลดด้วย

ส่วนวิธีซื้ออย่างถูกลิขสิทธิ์จากไทย เราเขียนไว้ละเอียดแล้วในบทความคู่มือซื้อโดจินของเรา

ที่มา: Wikipedia (ญี่ปุ่น) 同人音楽, Wikipedia (ญี่ปุ่น) M3, M3とは (ทางการ), M3 เว็บทางการ, TRC Access