วาดแฟนอาร์ตไปขายได้ไหม? เปิดกติกางานแฟนเมดของ Touhou, Nitroplus, Nintendo, Uma Musume และ hololive

ที่ญี่ปุ่น การวาดโดจินจากเกมหรืออนิเมะของคนอื่นเป็นเรื่องปกติมาก ปกติจนหลายคนคิดว่าทำได้อยู่แล้ว

แต่จริง ๆ แล้ว ไม่ได้แปลว่าทำได้อัตโนมัตินะ

หลายบริษัทเลยเขียน 二次創作ガイドライン (นิจิโซซากุ ไกด์ไลน์ – แนวทางงานแฟนเมด) ไว้บนเว็บให้แฟน ๆ อ่าน และที่น่าสนุกคือแต่ละเจ้าใจกว้างไม่เท่ากันเลย

ทำไมต้องมีแนวทาง

Wikipedia (วิกิพีเดีย) ภาษาญี่ปุ่นอธิบายว่า การทำ 二次創作 (นิจิโซซากุ – ผลงานต่อยอดจากต้นฉบับ) โดยไม่ขออนุญาตอาจละเมิดลิขสิทธิ์ได้ แต่เจ้าของลิขสิทธิ์ส่วนใหญ่เลือกไม่เอาเรื่อง

บางเจ้าแค่ 黙認 (โมคุนิน – รู้แต่ไม่ว่าอะไร) ส่วนบางเจ้าก็เขียนให้ชัดไปเลยว่าทำอะไรได้ ทำอะไรไม่ได้ แบบนี้สบายใจทั้งคนวาดและเจ้าของเรื่อง

ข้อมูลข้างล่างมาจากหน้าทางการของแต่ละบริษัท ณ วันที่ 19 ต.ค. 2026 กติกาเปลี่ยนได้ตลอด เช็กหน้าล่าสุดก่อนลงมือทุกครั้ง

1. 東方Project (โทโฮ โปรเจกต์): ใจกว้างที่สุด

แนวทางนี้ออกโดย 上海アリス幻樂団 (ชังไฮ้ อลิซ เก็นงาคุดัน) วงของ ZUN (ซุน) คนสร้างเกม อัปเดตล่าสุด 31 พ.ค. 2024

「個人でのファン活動としての二次創作は、常識の範囲内で基本的に自由です。」 (งานแฟนเมดในฐานะกิจกรรมแฟนส่วนตัว โดยหลักแล้วทำได้อิสระภายในขอบเขตสามัญสำนึก)

• ข้อหลักข้อเดียว: บอกให้ชัดว่าเป็นงานแฟนเมดของโทโฮ
• ขายที่ไหนได้บ้าง: งานโดจิน ร้านโดจิน ขายทางไปรษณีย์เอง (เฉพาะของที่แพ็กแล้ว) e-book บน BOOK☆WALKER (บุ๊กวอล์กเกอร์) ร้านดาวน์โหลดเกม และช่องทางเพลงโดจินโทโฮ
• เกมบนเบราว์เซอร์และมือถือ: ต้องให้เล่นฟรี (ใส่โฆษณาได้)
• ระดมทุน (crowdfunding): ขอให้ไม่ทำ ถ้าจะทำจริงต้องติดต่อเป็นราย ๆ
• ห้าม: ทำให้ภาพลักษณ์เสีย ทำให้คนเข้าใจผิดว่าเป็นของทางการ ใช้ไฟล์ในเกมนอกจากภาพหน้าจอและวิดีโอเล่นเกม สปอยล์ฉากจบ ใช้ผลงานเผยแพร่ความคิดส่วนตัว และเนื้อหาทางเพศที่เกินควร
• ไม่มีเพดานราคาหรือจำนวนชิ้น

นี่แหละเหตุผลหนึ่งที่โทโฮกลายเป็นเรื่องที่มีโดจินมากที่สุดเรื่องหนึ่ง

2. ニトロプラス (ไนโตรพลัส): มีตัวเลขให้เลย

ไนโตรพลัสไม่ปล่อยให้เดา เพราะเขียนคำว่า “งานไม่แสวงกำไร” ออกมาเป็นตัวเลขชัด ๆ

• ต้องมีความสร้างสรรค์ และขายเองโดยตรง (ฝากร้านขายหรือประมูลไม่นับ)
• สินค้าเดียวกันรวมแล้วไม่เกิน 200 ชิ้น
• ยอดขายคาดการณ์ (จำนวนผลิต × ราคาก่อนภาษี) ไม่เกิน 100,000 เยน ถ้าเกินต้องยื่นขออนุญาตและจ่ายค่าลิขสิทธิ์
• ห้ามทำลายภาพลักษณ์ ห้ามขัดศีลธรรมอันดี และห้ามทำให้เข้าใจผิดว่าเป็นสินค้าทางการ

แถมวันที่ 18 ส.ค. 2025 บริษัทยังโพสต์ย้ำว่าสนับสนุนงานแฟน และขอให้ส่งโดจินมาให้ดูเป็นตัวอย่าง 1 เล่มด้วย (รายงานโดย 電ファミニコゲーマー เด็นฟามินิโค เกมเมอร์)

「弊社では、同人誌等に限らず、ファンの方による二次創作活動を応援しております。」 (บริษัทสนับสนุนกิจกรรมงานแฟนเมดของแฟน ๆ ไม่เฉพาะแค่โดจินชิ)

เรื่องนี้เราเล่าไว้ละเอียดในข่าวไนโตรพลัสของเรา

3. 任天堂 (นินเทนโด): แนวทางมีแค่เรื่องวิดีโอ

ตรงนี้หลายคนเข้าใจผิดกันเยอะ คิดว่านินเทนโด “มีกติกาอนุญาตแฟนอาร์ต”

ความจริงคือแนวทางที่นินเทนโดประกาศ (ฉบับแรก 29 พ.ย. 2018 แก้ล่าสุดที่เห็นบนหน้า 2 ก.ย. 2024) ครอบคลุมแค่การโพสต์วิดีโอเล่นเกมและภาพหน้าจอ บนเว็บแชร์วิดีโอ/ภาพ เท่านั้น

• ข้อ A5 บอกว่าห้ามขายวิดีโอ เพลง หรือภาพนิ่งที่ใช้ผลงานเกมของนินเทนโดโดยไม่ได้รับอนุญาต
• ข้อ A6 บอกว่าผลงานอื่นอย่างแฟนอาร์ต ไม่อยู่ในแนวทางนี้ ให้ทำ “ภายในขอบเขตที่กฎหมายของแต่ละประเทศอนุญาต” และบริษัทจะไม่ตอบว่างานของใครผิดกฎหมายหรือไม่

สรุปง่าย ๆ คือโดจินจากเกมนินเทนโด ไม่มีแนวทางที่อนุญาตไว้ชัด ๆ คนทำต้องรับความเสี่ยงเอง

4. ウマ娘 プリティーダービー (อูมะมุสุเมะ พริตตี้ดาร์บี้): เข้มเรื่องภาพลักษณ์

เกมนี้พิเศษตรงที่ตัวละครอ้างอิงจากม้าแข่งที่มีอยู่จริง แนวทางเลยขอให้ไม่ทำงานที่ทำร้ายจิตใจแฟนม้าแข่ง เจ้าของม้า และคนที่เกี่ยวข้อง

สิ่งที่ห้ามมีทั้งหมด 7 กลุ่ม ตัวอย่างเช่น

• เนื้อหารุนแรง น่าขยะแขยง หรือ 「性的描写を含むもの」 (มีฉากทางเพศ)
• สนับสนุนหรือโจมตีการเมือง ศาสนา หรือแนวคิดใดแนวคิดหนึ่ง
• ใช้เชิงพาณิชย์เกินขอบเขต 同人活動 (โดจิน คัตสึโด – กิจกรรมโดจิน)

ทีมผู้ดูแลเป็นคนตัดสินว่างานไหนเข้าข่าย และอาจเอาเรื่องตามกฎหมายถ้าจำเป็น

5. hololive production (โฮโลไลฟ์ โปรดักชัน): แยกกติกาละเอียดทุกแบบ

ค่ายวีทูเบอร์นี้แก้แนวทางล่าสุดเมื่อ 31 ส.ค. 2026 และแยกกติกาตามประเภทงาน

• งานทั่วไปต้องอยู่ใน “ขอบเขตกิจกรรมโดจินหรืองานอดิเรก”
• เกมดิจิทัลแบบเสียเงินต้องผ่านโครงการ holo Indie (โฮโล อินดี้) และห้ามเกมแฟนเมดที่มีเนื้อหาผู้ใหญ่
• คอสเพลย์ต้องเลี่ยงการแสดงออกทางเพศที่เกินควร
• อีเวนต์แฟนเก็บค่าเข้าได้แค่พอค่าใช้จ่าย และนอกญี่ปุ่นห้ามเช่าทั้งสถานที่จัดงานเฉพาะโฮโลไลฟ์ แต่การออกบูธในงานโดจินทั่วไปทำได้

ข้อสุดท้ายนี่แหละที่วงไทยซึ่งออกบูธในงานโดจินบ้านเราต้องจำไว้

แล้ว TYPE-MOON ล่ะ

เราลองหาหน้าแนวทางนิจิโซซากุบนเว็บทางการของ TYPE-MOON (ไทป์-มูน) แล้ว แต่ ณ วันที่เขียนยังหาไม่เจอ

เลยขอไม่สรุปกติกาของไทป์-มูนไว้ตรงนี้ ใครจะทำงานจากเรื่องของค่ายนี้ ให้เช็กประกาศทางการของแต่ละเกมโดยตรง

สรุปก่อนลงมือวาด

• อิสระสูง: โทโฮ (ขอแค่บอกว่าเป็นแฟนเมด และไม่เกินขอบเขต)
• มีตัวเลขกำกับ: ไนโตรพลัส (200 ชิ้น / 100,000 เยน)
• ห้ามเนื้อหาทางเพศ: อูมะมุสุเมะ และเกมแฟนเมดของโฮโลไลฟ์
• ไม่มีแนวทางสำหรับโดจิน: นินเทนโด

อีกเรื่องที่ควรรู้ ทุกแนวทางเขียนไว้ว่าเปลี่ยนได้โดยไม่แจ้งล่วงหน้า และเป็นการอนุญาตตามกฎหมายญี่ปุ่น ถ้าเอาไปขายในไทยก็ต้องคิดถึงกฎหมายไทยด้วย

ที่มา: แนวทางโทโฮ, แนวทางไนโตรพลัส, 電ファミニコゲーマー, แนวทางนินเทนโด, แนวทางอูมะมุสุเมะ, แนวทางโฮโลไลฟ์, Wikipedia (ญี่ปุ่น) 二次創作