ไลต์โนเวลคืออะไร: ประวัติครึ่งศตวรรษ จาก Crusher Joe ถึงกระแสแฟนตาซีสามระลอก
ไลต์โนเวลเริ่มตรงไหนยังเถียงกันอยู่ บ้างว่ายุค 70 บ้างนับจาก Crusher Joe ปี 1977 ชื่อเกิดปี 1990 แล้วแฟนตาซีก็พามาบูมสามรอบจนถึงยุคเว็บนิยาย
เคยเดินร้านหนังสือแล้วเห็นนิยายปกการ์ตูนสวย ๆ ชื่อยาวเป็นประโยค แล้วสงสัยไหมว่า “นี่มันนิยายหรือมังงะ”
คำตอบคือ ライトノベル (ไลต์โนเวล) หรือที่คนญี่ปุ่นเรียกสั้น ๆ ว่า ラノベ (ราโนเบะ) ที่หลายเรื่องเป็นต้นฉบับของอนิเมะที่เราดูกันทุกซีซัน แต่เรื่องตลกคือ แม้แต่คนญี่ปุ่นเองก็ยังตกลงกันไม่ได้ว่าไลต์โนเวลเริ่มต้นตอนไหน
ไลต์โนเวลคืออะไรกันแน่
เว็บ 東洋経済オンライン (โทโย เคไซ ออนไลน์) อธิบายไว้ในบทความปี 2018 ว่าไลต์โนเวลเป็นนิยายที่รวมหลายแนวเข้าด้วยกัน ทั้งไซไฟและแฟนตาซี คนอ่านหลักคือวัยรุ่นมัธยม ตัวเอกมักเป็นคนวัยเดียวกับคนอ่าน และจุดที่สังเกตง่ายที่สุดคือหน้าปกเป็นภาพวาดสไตล์อนิเมะ
ไม่มีกฎตายตัวว่าต้องยาวกี่หน้าหรือต้องเป็นแนวไหน จึงเป็นเหตุผลหนึ่งที่การนิยามและการหาจุดเริ่มต้นยากมาก
จุดเริ่มต้น: สามคำตอบที่ไม่ตรงกัน
นี่คือส่วนที่น่าสนุก เพราะแต่ละแหล่งเล่าไม่เหมือนกัน
- ยุค 1970 จากค่ายหนังสือ: 東洋経済オンライン บอกว่าไลต์โนเวล “ว่ากันว่า” เกิดขึ้นในยุค 1970 จาก ソノラマ文庫 (โซโนรามะ บุงโกะ) และ コバルト文庫 (โคบอลต์ บุงโกะ)
- ปี 1977 จาก Crusher Joe: KAI-YOU (ไคยู) รายงานว่าหนังสือ 『ライトノベル大全』 (ไลต์โนเวล ไทเซ็น – “สารานุกรมไลต์โนเวล”) ที่ออกในเดือนมีนาคม 2026 นับประวัติไลต์โนเวลจาก 『クラッシャージョウ』 (ครัชเชอร์ โจ) ปี 1977 และเลือกผลงานมาเล่ารวม 500 เรื่อง
- ยุคปลาย 80 ถึงต้น 90: บทความอีกชิ้นใน KAI-YOU มองว่าไลต์โนเวลเป็นแนวนิยายที่เกิดช่วงปลายยุค 80 ถึงต้นยุค 90 โดยมีบรรพบุรุษคือนิยายเด็กผู้ชายก่อนสงครามและนิยายเยาวชนหลังสงคราม
ส่วน ชื่อ “ไลต์โนเวล” KAI-YOU เขียนถึงหนังสือ 『ライトノベルの新潮流』 (ไลต์โนเวล โนะ ชินโชริว – “กระแสใหม่ของไลต์โนเวล”) ว่าเล่าถึงการเกิดคำนี้ในปี 1990 แปลว่างานที่เราเรียกว่าไลต์โนเวลมีมาก่อนชื่อของมันเองเสียอีก
สรุปคือยังไม่มีคำตอบเดียว ถ้าใครบอกว่า “ไลต์โนเวลเรื่องแรกคือเรื่องนี้แน่นอน” ให้ฟังหูไว้หูนะครับ
แฟนตาซีสามระลอกที่พาไลต์โนเวลดัง
東洋経済オンライン บอกว่าตั้งแต่เกิดมาจนถึงปี 2018 ไลต์โนเวลมีบูมแฟนตาซีมาแล้วสามรอบ
รอบที่ 1: ยุคเกาะโลโดสกับสเลเยอร์ส
- 1988: 『ロードス島戦記』 (โรโดสโต เซ็นกิ – “บันทึกสงครามเกาะโลโดส”) ของ 水野良 (มิซึโนะ เรียว) ถูกเรียกว่าเป็นตัวจุดกระแส
- 1990: 『スレイヤーズ!』 (สเลเยอร์ส!) ของ 神坂一 (คันซากะ ฮาจิเมะ) ตามมาด้วยโลกแฟนตาซีที่อ่านสบาย ๆ กว่า และได้คนอ่านไปมหาศาล
บทความนี้ใช้ปี 1990 ตาม 東洋経済オンライン ส่วน KAI-YOU บอกเพียงว่าสเลเยอร์สดังมากหลังได้ทำอนิเมะในยุค 90
รอบที่ 2: ซีโร่ผู้ใช้เวท
- 2004: 『ゼロの使い魔』 (ซีโร่ โนะ สึไกมะ – “ภูตรับใช้ของซีโร่”) ของ ヤマグチノボル (ยามากุจิ โนโบรุ) ฮิตแบบระเบิด
เรื่องนี้มีมุมที่น่าเศร้าด้วย ผู้แต่งป่วยกะทันหันและเสียชีวิตในปี 2013 ทำให้เรื่องค้างไว้นาน แต่ตามความตั้งใจของผู้แต่ง สำนักพิมพ์ให้นักเขียนอีกคนเขียนต่อจากโครงเรื่องที่เขาทิ้งไว้ จนเล่มสุดท้ายออกในเดือนกุมภาพันธ์ 2017 แฟนที่รอมาหลายปีจึงได้รู้ตอนจบในที่สุด
รอบที่ 3: ยุคเว็บนิยาย
ตั้งแต่ราวปี 2010 นิยายที่ลงฟรีในเว็บอย่าง 小説家になろう (โชเซ็ตสึกะ นิ นาโร), エブリスタ (เอบุริสตะ) และ カクヨム (คาคุโยมุ) เริ่มถูกซื้อไปพิมพ์เป็นเล่ม มีค่ายใหม่ที่ทำแต่นิยายจากเว็บผุดขึ้นมาและกินตลาดอย่างรวดเร็ว
หนังสือกลุ่มนี้มักถูกเรียกว่า 新文芸 (ชินบุงเงย์) ข้อดีที่ 東洋経済オンライン เล่าไว้คือ สำนักพิมพ์ดูได้ก่อนว่าเรื่องไหนคนอ่านในเน็ตชอบ และไม่ต้องรอเป็นปีแบบการส่งประกวดนักเขียนหน้าใหม่
จากโลกผจญภัยสู่โลกในเกม
อีกเรื่องที่น่าสนใจคือแฟนตาซีเปลี่ยนหน้าตาไป 東洋経済オンライン บอกว่าแต่ก่อนแฟนตาซีหลักคือการผจญภัยในต่างโลกแบบดั้งเดิม แต่ช่วงหลังแนวที่ตัวละครเข้าไปอยู่ในโลกเกมกลายเป็นกระแสหลัก เช่น 『ソードアート・オンライン』 (ซอร์ดอาร์ตออนไลน์)
ผู้เขียนให้เหตุผลว่าเด็กรุ่นที่โตมากับมือถือและอินเทอร์เน็ต รู้สึกว่าโลกในเกม RPG คือแฟนตาซีที่ใกล้ตัวที่สุด ซึ่งก็เข้ากับกระแส อิเซไก ที่เราเห็นกันทุกวันนี้ ใครอยากรู้ว่านิยายจากเว็บนาโรแตกแขนงเป็นแนวย่อยอะไรบ้าง อ่านต่อได้ที่ แนวย่อยของนาโร
ตัวเลขที่บอกว่าไลต์โนเวลยังไม่ตาย
ข้อมูลในบทความปี 2018 ที่ยกมาจากรายงานของ ORICON (โอริคอน) บอกว่า
- ปีงบประมาณ 2016 ตลาดไลต์โนเวลแบบเล่มกระดาษอยู่ที่ราว 33,940 ล้านเยน ลดลง 3.4%
- แต่ฝั่ง e-book โตขึ้น 22.4% เป็นราว 9,700 ล้านเยน
- ในปี 2017 มีไลต์โนเวลออกใหม่ราว 2,500 เรื่อง เกือบสองเท่าของปี 2007
ส่วนอนิเมะที่สร้างจากไลต์โนเวลมีปีละราว 20-25 เรื่อง และหลังได้ทำอนิเมะ หนังสือบางเรื่องยอดขายโตขึ้นเฉลี่ยมากกว่า 300% ตัวเลขชุดนี้เป็นข้อมูล ณ ปี 2018 สถานการณ์ปัจจุบันอาจไม่เหมือนเดิม
แล้วมันสำคัญกับแฟนยังไง
ถ้านับจากครัชเชอร์ โจ ไลต์โนเวลก็อายุครบครึ่งศตวรรษแล้ว และผ่านมาหลายยุค ตั้งแต่ปกหนังสือในร้าน ไปจนถึงหน้าเว็บที่ใครก็โพสต์นิยายได้ ทุกวันนี้นักเขียนหลายคนเริ่มจากการลงเว็บฟรี ก่อนจะมีคนอ่านมากพอจนได้พิมพ์เป็นเล่ม ไม่ต่างจากนักวาดโดจินที่เริ่มจากวาดเล่น ๆ แล้วค่อย ๆ มีแฟน
ครั้งหน้าที่หยิบไลต์โนเวลขึ้นมา ลองนึกดูว่าเรื่องนั้นเกิดในระลอกไหน เราอาจกำลังถือประวัติศาสตร์ 50 ปีไว้ในมือก็ได้