มือใหม่ต้องรู้

ไลต์โนเวลคืออะไร: ประวัติครึ่งศตวรรษ จาก Crusher Joe ถึงกระแสแฟนตาซีสามระลอก

ไลต์โนเวลเริ่มตรงไหนยังเถียงกันอยู่ บ้างว่ายุค 70 บ้างนับจาก Crusher Joe ปี 1977 ชื่อเกิดปี 1990 แล้วแฟนตาซีก็พามาบูมสามรอบจนถึงยุคเว็บนิยาย

เคยเดินร้านหนังสือแล้วเห็นนิยายปกการ์ตูนสวย ๆ ชื่อยาวเป็นประโยค แล้วสงสัยไหมว่า “นี่มันนิยายหรือมังงะ”

คำตอบคือ ライトノベル (ไลต์โนเวล) หรือที่คนญี่ปุ่นเรียกสั้น ๆ ว่า ラノベ (ราโนเบะ) ที่หลายเรื่องเป็นต้นฉบับของอนิเมะที่เราดูกันทุกซีซัน แต่เรื่องตลกคือ แม้แต่คนญี่ปุ่นเองก็ยังตกลงกันไม่ได้ว่าไลต์โนเวลเริ่มต้นตอนไหน

ไลต์โนเวลคืออะไรกันแน่

เว็บ 東洋経済オンライン (โทโย เคไซ ออนไลน์) อธิบายไว้ในบทความปี 2018 ว่าไลต์โนเวลเป็นนิยายที่รวมหลายแนวเข้าด้วยกัน ทั้งไซไฟและแฟนตาซี คนอ่านหลักคือวัยรุ่นมัธยม ตัวเอกมักเป็นคนวัยเดียวกับคนอ่าน และจุดที่สังเกตง่ายที่สุดคือหน้าปกเป็นภาพวาดสไตล์อนิเมะ

ไม่มีกฎตายตัวว่าต้องยาวกี่หน้าหรือต้องเป็นแนวไหน จึงเป็นเหตุผลหนึ่งที่การนิยามและการหาจุดเริ่มต้นยากมาก

จุดเริ่มต้น: สามคำตอบที่ไม่ตรงกัน

นี่คือส่วนที่น่าสนุก เพราะแต่ละแหล่งเล่าไม่เหมือนกัน

  • ยุค 1970 จากค่ายหนังสือ: 東洋経済オンライン บอกว่าไลต์โนเวล “ว่ากันว่า” เกิดขึ้นในยุค 1970 จาก ソノラマ文庫 (โซโนรามะ บุงโกะ) และ コバルト文庫 (โคบอลต์ บุงโกะ)
  • ปี 1977 จาก Crusher Joe: KAI-YOU (ไคยู) รายงานว่าหนังสือ 『ライトノベル大全』 (ไลต์โนเวล ไทเซ็น – “สารานุกรมไลต์โนเวล”) ที่ออกในเดือนมีนาคม 2026 นับประวัติไลต์โนเวลจาก 『クラッシャージョウ』 (ครัชเชอร์ โจ) ปี 1977 และเลือกผลงานมาเล่ารวม 500 เรื่อง
  • ยุคปลาย 80 ถึงต้น 90: บทความอีกชิ้นใน KAI-YOU มองว่าไลต์โนเวลเป็นแนวนิยายที่เกิดช่วงปลายยุค 80 ถึงต้นยุค 90 โดยมีบรรพบุรุษคือนิยายเด็กผู้ชายก่อนสงครามและนิยายเยาวชนหลังสงคราม

ส่วน ชื่อ “ไลต์โนเวล” KAI-YOU เขียนถึงหนังสือ 『ライトノベルの新潮流』 (ไลต์โนเวล โนะ ชินโชริว – “กระแสใหม่ของไลต์โนเวล”) ว่าเล่าถึงการเกิดคำนี้ในปี 1990 แปลว่างานที่เราเรียกว่าไลต์โนเวลมีมาก่อนชื่อของมันเองเสียอีก

สรุปคือยังไม่มีคำตอบเดียว ถ้าใครบอกว่า “ไลต์โนเวลเรื่องแรกคือเรื่องนี้แน่นอน” ให้ฟังหูไว้หูนะครับ

แฟนตาซีสามระลอกที่พาไลต์โนเวลดัง

東洋経済オンライン บอกว่าตั้งแต่เกิดมาจนถึงปี 2018 ไลต์โนเวลมีบูมแฟนตาซีมาแล้วสามรอบ

รอบที่ 1: ยุคเกาะโลโดสกับสเลเยอร์ส

  • 1988: 『ロードス島戦記』 (โรโดสโต เซ็นกิ – “บันทึกสงครามเกาะโลโดส”) ของ 水野良 (มิซึโนะ เรียว) ถูกเรียกว่าเป็นตัวจุดกระแส
  • 1990: 『スレイヤーズ!』 (สเลเยอร์ส!) ของ 神坂一 (คันซากะ ฮาจิเมะ) ตามมาด้วยโลกแฟนตาซีที่อ่านสบาย ๆ กว่า และได้คนอ่านไปมหาศาล

บทความนี้ใช้ปี 1990 ตาม 東洋経済オンライン ส่วน KAI-YOU บอกเพียงว่าสเลเยอร์สดังมากหลังได้ทำอนิเมะในยุค 90

รอบที่ 2: ซีโร่ผู้ใช้เวท

  • 2004: 『ゼロの使い魔』 (ซีโร่ โนะ สึไกมะ – “ภูตรับใช้ของซีโร่”) ของ ヤマグチノボル (ยามากุจิ โนโบรุ) ฮิตแบบระเบิด

เรื่องนี้มีมุมที่น่าเศร้าด้วย ผู้แต่งป่วยกะทันหันและเสียชีวิตในปี 2013 ทำให้เรื่องค้างไว้นาน แต่ตามความตั้งใจของผู้แต่ง สำนักพิมพ์ให้นักเขียนอีกคนเขียนต่อจากโครงเรื่องที่เขาทิ้งไว้ จนเล่มสุดท้ายออกในเดือนกุมภาพันธ์ 2017 แฟนที่รอมาหลายปีจึงได้รู้ตอนจบในที่สุด

รอบที่ 3: ยุคเว็บนิยาย

ตั้งแต่ราวปี 2010 นิยายที่ลงฟรีในเว็บอย่าง 小説家になろう (โชเซ็ตสึกะ นิ นาโร), エブリスタ (เอบุริสตะ) และ カクヨム (คาคุโยมุ) เริ่มถูกซื้อไปพิมพ์เป็นเล่ม มีค่ายใหม่ที่ทำแต่นิยายจากเว็บผุดขึ้นมาและกินตลาดอย่างรวดเร็ว

หนังสือกลุ่มนี้มักถูกเรียกว่า 新文芸 (ชินบุงเงย์) ข้อดีที่ 東洋経済オンライン เล่าไว้คือ สำนักพิมพ์ดูได้ก่อนว่าเรื่องไหนคนอ่านในเน็ตชอบ และไม่ต้องรอเป็นปีแบบการส่งประกวดนักเขียนหน้าใหม่

จากโลกผจญภัยสู่โลกในเกม

อีกเรื่องที่น่าสนใจคือแฟนตาซีเปลี่ยนหน้าตาไป 東洋経済オンライン บอกว่าแต่ก่อนแฟนตาซีหลักคือการผจญภัยในต่างโลกแบบดั้งเดิม แต่ช่วงหลังแนวที่ตัวละครเข้าไปอยู่ในโลกเกมกลายเป็นกระแสหลัก เช่น 『ソードアート・オンライン』 (ซอร์ดอาร์ตออนไลน์)

ผู้เขียนให้เหตุผลว่าเด็กรุ่นที่โตมากับมือถือและอินเทอร์เน็ต รู้สึกว่าโลกในเกม RPG คือแฟนตาซีที่ใกล้ตัวที่สุด ซึ่งก็เข้ากับกระแส อิเซไก ที่เราเห็นกันทุกวันนี้ ใครอยากรู้ว่านิยายจากเว็บนาโรแตกแขนงเป็นแนวย่อยอะไรบ้าง อ่านต่อได้ที่ แนวย่อยของนาโร

ตัวเลขที่บอกว่าไลต์โนเวลยังไม่ตาย

ข้อมูลในบทความปี 2018 ที่ยกมาจากรายงานของ ORICON (โอริคอน) บอกว่า

  • ปีงบประมาณ 2016 ตลาดไลต์โนเวลแบบเล่มกระดาษอยู่ที่ราว 33,940 ล้านเยน ลดลง 3.4%
  • แต่ฝั่ง e-book โตขึ้น 22.4% เป็นราว 9,700 ล้านเยน
  • ในปี 2017 มีไลต์โนเวลออกใหม่ราว 2,500 เรื่อง เกือบสองเท่าของปี 2007

ส่วนอนิเมะที่สร้างจากไลต์โนเวลมีปีละราว 20-25 เรื่อง และหลังได้ทำอนิเมะ หนังสือบางเรื่องยอดขายโตขึ้นเฉลี่ยมากกว่า 300% ตัวเลขชุดนี้เป็นข้อมูล ณ ปี 2018 สถานการณ์ปัจจุบันอาจไม่เหมือนเดิม

แล้วมันสำคัญกับแฟนยังไง

ถ้านับจากครัชเชอร์ โจ ไลต์โนเวลก็อายุครบครึ่งศตวรรษแล้ว และผ่านมาหลายยุค ตั้งแต่ปกหนังสือในร้าน ไปจนถึงหน้าเว็บที่ใครก็โพสต์นิยายได้ ทุกวันนี้นักเขียนหลายคนเริ่มจากการลงเว็บฟรี ก่อนจะมีคนอ่านมากพอจนได้พิมพ์เป็นเล่ม ไม่ต่างจากนักวาดโดจินที่เริ่มจากวาดเล่น ๆ แล้วค่อย ๆ มีแฟน

ครั้งหน้าที่หยิบไลต์โนเวลขึ้นมา ลองนึกดูว่าเรื่องนั้นเกิดในระลอกไหน เราอาจกำลังถือประวัติศาสตร์ 50 ปีไว้ในมือก็ได้

ที่มา: 東洋経済オンライン, KAI-YOU (ライトノベル大全), KAI-YOU (ライトノベルの新潮流)

แหล่งข้อมูล

  1. 意外と知らない「ライトノベル」ブームの現在 いったい誰が、何を読んでいるのか (東洋経済オンライン, 愛咲優詩, 2018-03-03, 3 หน้า)
  2. 書籍『ライトノベル大全』刊行 半世紀に及ぶラノベの歴史を500作品から紐解く (KAI-YOU, 2026-02-03)
  3. ラノベの越境性とメディアミックス 歴史を紐解く書籍『ライトノベルの新潮流』 (KAI-YOU)

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

ข่าว

KADOKAWA เปิดเลเบลนิยายใหม่ 'Mia NOVELS' สำหรับสาว ๆ เริ่ม 12 ม.ค. 2027 เปิดตัวด้วยนางเอกสายแกลไปต่างโลก

KADOKAWA เปิดเลเบลนิยายเล่มใหญ่สำหรับผู้อ่านผู้หญิง 'Mia NOVELS' 12 ม.ค. 2027 ประเดิม 4 เรื่อง ส่วนใหญ่มาจากเวทีประกวดของเว็บนิยายคาคุโยมุ

ข่าว

มิวสิคัล Baccano! เผยลุคไอแซกกับมิเรีย คู่หูจอมป่วนที่แฟนรัก ขึ้นเวทีโตเกียว 24-27 ธ.ค.

มิวสิคัล Baccano! เปิดภาพตัวละครไอแซกและมิเรีย รับบทโดยนาคาโซเมะ ยูกิ และนิชิบะ มิซึกิ แสดงที่เธียเตอร์ 1010 โตเกียว 24-27 ธ.ค. 2026