Leaf กับ Key: สองค่ายวิชวลโนเวลที่ทำให้คนทำ Tsukihime และ Higurashi ลุกขึ้นมาสร้างเกมเอง

ลองไปถามคนทำเกมโดจินรุ่นแรกว่า “อะไรทำให้อยากลุกขึ้นมาทำเกมเอง” หลายคนจะตอบชื่อเดียวกันสองชื่อ คือ Leaf (ลีฟ) กับ Key (คีย์)

สองค่ายเกมพีซีนี้ทำให้เกม “อ่านเนื้อเรื่อง” กลายเป็นกระแสใหญ่ช่วงปลายยุค 90 และพิสูจน์ให้คนทำโดจินเห็นว่า แค่มีเรื่องดี ภาพนิ่ง กับโปรแกรมรันสคริปต์ ก็สร้างเกมที่คนจำไปอีกนานได้แล้ว

วันนี้เราไม่ได้มารีวิวเกม แต่จะเล่าว่าเกมพวกนี้ส่งไฟต่อไปถึงวงโดจินยังไง (หมายเหตุ: เกมยุคแรกของทั้งสองค่ายวางขายเป็นเกมพีซีสำหรับผู้ใหญ่ บางเกมถูกพอร์ตลงเครื่องคอนโซลทีหลัง)

“วิชวลโนเวล” ชื่อนี้ดังเพราะ Leaf

หลายคนคิดว่า visual novel เป็นศัพท์สากลมาแต่แรก แต่ไม่ใช่ซะทีเดียว Wikipedia (วิกิพีเดีย) ภาษาญี่ปุ่นเล่าว่าเกมอ่านเรื่องในญี่ปุ่นมีรากจาก 『弟切草』 (โอโตกิริโซ, 1992) และ 『かまいたちの夜』 (คามะอิทาจิ โนะ โยรุ, 1994) ของบริษัท チュンソフト (ชุนซอฟต์) ซึ่งเรียกแนวนี้ว่า サウンドノベル (ซาวด์โนเวล)

ส่วนชื่อ ビジュアルノベル (วิชวลโนเวล) ติดหูคนก็เพราะ “Leaf Visual Novel Series” ของ Leaf ในเครือ アクアプラス (อควาพลัส) ประสบความสำเร็จ

• 26 ม.ค. 1996 『雫』 (ชิซุคุ)
• 26 ก.ค. 1996 『痕』 (คิซุอาโตะ)
• 23 พ.ค. 1997 『To Heart』 (ทูฮาร์ต)

เกร็ดเล็ก ๆ: Wikipedia บอกว่าในภาษาอังกฤษ คำว่า visual novel ถูกใช้กว้างกว่า หมายถึงเกมที่มีภาพตัวละคร ฉากหลัง และกล่องข้อความทั่วไป ใกล้กับคำว่า “เกมผจญภัยแบบเลือกตอบ” ของญี่ปุ่นมากกว่า

จาก Leaf สู่ Key: กำเนิด “เกมเรียกน้ำตา”

ตามหน้า 泣きゲー (นากิเก – เกมเรียกน้ำตา) ใน Wikipedia ภาษาญี่ปุ่น พอชิซุคุประสบความสำเร็จ วงการเกมพีซีก็หันมาทุ่มกับเนื้อเรื่องและดีไซน์ตัวละครมากกว่าตัวระบบเกม

ปี 1998 เกม 『ONE 〜輝く季節へ〜』 (วัน คางายากุ คิเซตสึ เอะ) ของค่าย Tactics (แทกติกส์) ออกมา และถูกนักวิจารณ์บางคนยกให้เป็นต้นแบบของนากิเก

จากนั้นทีมงานบางส่วนของวันก็ย้ายไปตั้งค่าย Key แล้วปล่อย 『Kanon』 (คานอน) ในปี 1999 ขายได้กว่า 100,000 ชุด ดังจนสื่อกระแสหลักหยิบไปพูดถึง ตามด้วย 『AIR』 (แอร์) วันที่ 8 กันยายน 2000

คนทำโดจินที่บอกเองว่า “ได้ไฟมาจากตรงนี้”

นาสุ คิโนโกะ: “อ้าว ทำแบบนี้ก็ได้ด้วยเหรอ”

奈須きのこ (นาสุ คิโนโกะ) ผู้เขียนบทของ TYPE-MOON (ไทป์-มูน) เล่าในบทสัมภาษณ์กับ 日本PBMアーカイブス (นิฮง พีบีเอ็ม อาร์ไคฟ์ส) ปี 2023 ว่าช่วงที่เขายังเขียนนิยายออนไลน์อยู่ กระแสนากิเกที่ Leaf และ Key นำอยู่มาบรรจบพอดี เพื่อนร่วมวงชวนให้ลองเล่นวันบนเครื่อง PS แล้วเขาก็สะดุ้ง

「あっ、サウンドノベルのシステムでこんなことやっていいんだ」 “อ้าว ระบบซาวด์โนเวลเอามาทำแบบนี้ก็ได้ด้วยเหรอ”

「ビジュアルノベルでこんなことをやっていいなら自分たちでもやってみようということで、同人ゲームとして『月姫』（2000年）を作ったんですけど」 “ถ้าวิชวลโนเวลทำแบบนี้ได้ เราก็ลองทำเองบ้าง เลยทำ สึกิฮิเมะ (ปี 2000) ออกมาเป็นเกมโดจิน”

ผลคือ 『月姫』 (สึกิฮิเมะ) ขายดีเกินคาด นาสุบอกว่ามันกลายเป็น “จุดแบ่งทาง” ที่ทำให้เขาเลือกเดินสายคนเขียนเกม

ริวคิชิ 07: โตมากับยุคทอง แล้วค่อยลงมือ

竜騎士07 (ริวคิชิ เซโระนานะ) ผู้สร้าง 『ひぐらしのなく頃に』 (ฮิงุราชิ โนะ นาคุ โคโระ นิ) ย้อนความหลังกับ 電撃オンライン (เด็งเงกิ ออนไลน์) ในปี 2017 ว่า

「PCゲームではLeafさんの『雫』、『痕』、『To Heart』、Keyさんの『Kanon』、『AIR』といった、このジャンルの黄金時代を経験して、ノベルゲームには大いに関心がありました。」 “ฝั่งเกมพีซี ผมได้สัมผัสยุคทองของแนวนี้ ทั้ง ชิซุคุ คิซุอาโตะ ทูฮาร์ต ของ Leaf และ คานอน แอร์ ของ Key เลยสนใจโนเวลเกมมาก”

อีกเรื่องที่น่ารักคือ ก่อนจะมีฮิงุราชิ วงของเขาเคยทำการ์ดแฟนเมดของการ์ดเกม 『リーフファイト』 (ลีฟไฟต์) ที่ใช้ตัวละครของ Leaf มาก่อนด้วย พูดง่าย ๆ คือสายใยกับ Leaf มีมาตั้งแต่ก่อนเกมแรกของเขาจะเกิดเสียอีก

ไม่ได้มีแค่วิชวลโนเวล เกมต่อสู้แฟนเมดก็เกิดจากที่นี่

อิทธิพลของสองค่ายไม่ได้หยุดอยู่ที่เกมอ่านเรื่อง ตัวละครของพวกเขายังกลายเป็นวัตถุดิบหลักของเกมโดจินแนวอื่นด้วย โดยเฉพาะเกมต่อสู้

• 1998 วง 渡辺製作所 (วาตานาเบะ เซซากุโจ) แจกเดโม 『THE QUEEN OF HEART ‘98』 (เดอะควีนออฟฮาร์ต) เกมต่อสู้ที่ใช้ตัวละครจากทูฮาร์ต แล้วขายฉบับเต็มในคอมิเกะวันที่ 30 ธันวาคม 1998 ภาคปี 1999 เพิ่มตัวละครจากคิซุอาโตะและชิซุคุ (ตาม Wikipedia) ต่อมาสิทธิ์ในเกมของวงตกทอดไปยัง French-Bread (เฟรนช์เบรด) ที่สมาชิกวงตั้งขึ้นภายหลัง
• 2000 วง 黄昏フロンティア (ทาโซงาเระ ฟรอนเทีย) เปิดตัว 『Eternal Fighter Zero』 (อีเทอร์นัล ไฟเตอร์ ซีโร) ที่ใช้นางเอกจากวันและคานอน (ภายหลังเพิ่มแอร์) หัวหน้าวง 海原海豚 (อุนาบาระ อิรูกะ) เล่าในปี 2013 ว่าเขาตั้งวงขึ้นมาเพราะเล่นเดอะควีนออฟฮาร์ตแล้วอยากทำเกมแบบนี้บ้าง เรียกว่าแรงบันดาลใจส่งต่อกันเป็นทอด ๆ
• 2000-2001 วาตานาเบะ เซซากุโจ ยังทำเกมแอ็กชันเล็ก ๆ จากตัวละครของคานอนและแอร์ออกมาอีกหลายเกม

สรุปง่าย ๆ เกมของ Leaf และ Key เป็นทั้ง “ตำรา” ที่สอนว่าเกมเล่าเรื่องทำได้ด้วยทุนน้อย และเป็น “สนามซ้อม” ให้วงโดจินฝึกมือผ่านงานต่อยอด ก่อนออกไปสร้างผลงานออริจินัลของตัวเอง

วันนี้: อยากต่อยอดจาก Key ต้องอ่านกติกาก่อน

ใครอยากทำงานต่อยอดจากเกมของ Key ทุกวันนี้ต้องอ่านแนวทางของบริษัท ビジュアルアーツ (วิชวลอาร์ตส์) ผู้ดูแลค่ายก่อน 電ファミニコゲーマー (เด็นฟามินิโค เกมเมอร์) รายงานว่าแนวทางนี้แก้ใหม่เมื่อ 30 พฤษภาคม 2023 เพราะมีคำถามเข้ามาเยอะ

ในนั้นระบุเงื่อนไขของโดจินชิ คลิปเล่นเกม การไลฟ์ และคลิปร้องเพลงหรือเล่นดนตรีคัฟเวอร์ ส่วนการใช้งานโดยบริษัทอยู่นอกขอบเขตของแนวทางนี้ และแนวทางเปลี่ยนได้โดยไม่แจ้งล่วงหน้า เพราะฉะนั้นเช็กฉบับล่าสุดทุกครั้งก่อนเริ่มงานนะ

ที่มา: 日本PBMアーカイブス – 奈須きのこインタビュー 第3回, 電撃オンライン – 竜騎士07インタビュー, ニコニコ自作ゲームフェス – 海原海豚インタビュー, 電ファミニコゲーマー – Key ガイドライン改訂, Wikipedia (ญี่ปุ่น) ビジュアルノベル