Ao Oni, Ib, Witch's House: ฟรีเกมสยองญี่ปุ่นที่ดังไปทั่วโลกเพราะเราชอบดูคนอื่นกรี๊ด

ฟรีเกมที่คนคนเดียวนั่งทำด้วยโปรแกรมสำเร็จรูป จะกลายเป็นหนังโรง อนิเมะ และเกมบน Nintendo Switch (นินเทนโด สวิตช์) ได้ยังไง

สำหรับเกมสยองญี่ปุ่นหลายเกม คำตอบคือ ゲーム実況 (เกมจิกเกียว – คลิปหรือไลฟ์เล่นเกมพร้อมพากย์ หรือที่ฝรั่งเรียก Let’s Play)

หลายคนไม่เคยจับเกมพวกนี้เลยสักครั้ง แต่กลับรู้จักผีตัวสีน้ำเงิน หรือเด็กหญิงในหอศิลป์ เพราะเคยนั่งดูคนอื่นเล่นแล้วกรี๊ดตามมาแล้ว

ทำไมคลิปเกมเพลย์ช่วยฟรีเกมได้เยอะขนาดนี้

ปี 2013 海原海豚 (อุนาบาระ อิรูกะ) หัวหน้าวงเกมโดจิน 黄昏フロンティア (ทาโซงาเระ ฟรอนเทีย) เล่าถึงปัญหาใหญ่ของคนทำเกมเองไว้ในบทสัมภาษณ์กับ ニコニコ自作ゲームフェス (นิโคนิโค จิซากุ เกมเฟสุ – เทศกาลเกมทำเองของนิโคนิโค)

เขาบอกว่ากว่าคนจะได้เริ่มเล่นเกม ต้องซื้อ ต้องดาวน์โหลด ต้องติดตั้ง ซึ่งคนส่วนใหญ่ไปไม่ถึงด่านนี้

「動画を観るだけなら簡単だし、「ユーザーさんからゲームに来てくれる」というキッカケになる」 “แค่ดูคลิปเป็นเรื่องง่าย และกลายเป็นจุดเริ่มที่ ‘ผู้เล่นเดินเข้ามาหาเกมเอง’”

ส่วนเกมสยองยิ่งเข้ากับคลิปเป็นพิเศษ เพราะคนดูได้ฮาไปกับปฏิกิริยาของคนเล่นพร้อมกับตามเรื่องไปด้วย แถมเกมพวกนี้ส่วนใหญ่สั้น ดูจบได้ในไม่กี่ตอน

青鬼 (อาโอโอนิ): ตัวต้นแบบของปรากฏการณ์

• 2004 noprops (โนพรอปส์) ปล่อย 『青鬼』 (อาโอโอนิ – “ยักษ์สีน้ำเงิน”) Ver.1.0 เป็นฟรีเกมแนวไขปริศนาหนีผี ทำด้วย RPGツクールXP (RPG สึกูรุ XP – RPG Maker XP อ่านเรื่องเครื่องมือทำเกมโดจิน)
• 2006-2010 อัปเดตเรื่อย ๆ จนถึง Ver.6.23 ในปี 2010 (ตาม Wikipedia ภาษาญี่ปุ่น)
• ช่วงหลังเปิดตัว Wikipedia (วิกิพีเดีย) ภาษาญี่ปุ่นบอกว่าเกมดังขึ้นมากจากคลิปเกมจิกเกียวบน ニコニコ動画 (นิโคนิโค โดงะ) และ YouTube (ยูทูบ)
• ก.ค. 2014 ตอนหนังคนแสดงเข้าฉาย ファミ通.com (ฟามิตสึ ดอตคอม) รายงานว่าคลิปที่เกี่ยวข้องบนนิโคนิโคและยูทูบมียอดชมรวมเกิน 50 ล้านครั้ง
• 2013-2020 แตกไลน์เป็นนิยาย ละครเวที หนังคนแสดง 2 ภาค อนิเมะทีวี อนิเมะโรง และแอปมือถืออีกหลายภาค (ตาม Wikipedia)
• 26 ก.ค. 2024 ฉบับใหม่ลงสตีม (Steam) และสวิตช์ 電ファミニコゲーマー (เด็นฟามินิโค เกมเมอร์) สรุปที่มาความดังไว้ตรง ๆ ว่า “ได้ชื่อเสียงผ่านเกมจิกเกียว”

ฉบับปี 2024 ยังมีโหมดเร่งความเร็ว 2 ถึง 15 เท่าแบบทางการเป็นครั้งแรกด้วย

AUTOMATON (ออโตเมตอน) รายงานว่าหลังวางขาย สตรีมเมอร์ดัง ๆ หลายคนแห่มาเล่น และฉบับสวิตช์ขายไปใกล้ 50,000 ชุด แต่ตัวเลขนี้ผู้จัดจำหน่ายยังไม่ได้ยืนยันเป็นยอดทางการ

อีกเรื่องที่ชอบเล่าต่อกัน Wikipedia ภาษาอังกฤษเขียนว่าเกมดังในต่างประเทศมากขึ้นหลังยูทูบเบอร์ฝั่งตะวันตกอย่าง PewDiePie (พิวดีพาย) และ Markiplier (มาร์กิพลายเออร์) อัปคลิปเล่น แต่แหล่งข่าวญี่ปุ่นที่เราเปิดดูไม่ได้พูดถึงสองคนนี้ เลยยังถือว่ารอการยืนยัน

หมายเหตุ: บทสัมภาษณ์ noprops ที่ละเอียดที่สุดอยู่ในหนังสือไกด์บุ๊กทางการแบบพิมพ์ เราไม่ได้อ่านฉบับเต็ม เลยไม่ได้ยกคำพูดของผู้สร้างมาไว้ตรงนี้

Ib (อีฟ): คนสร้างนั่งดูคลิปเพื่อเข้าใจคนเล่น

『Ib』 (อีฟ) ของ kouri (โคริ) ปล่อยบนเว็บ Vector (เวกเตอร์) เมื่อกุมภาพันธ์ 2012

ในบทสัมภาษณ์กับออโตเมตอนปี 2022 คนสัมภาษณ์จาก PLAYISM (เพลย์อิซึม) ชี้ว่าอีฟดังขึ้นมาพร้อมกับเกมจิกเกียวและแฟนอาร์ตบนโซเชียล

โคริเองก็สารภาพว่าตัวเองดูคลิปคนเล่นอยู่บ่อย ๆ

「プレイヤーがどう行動するかやどういう考えをもつのかがわかる非常に貴重な情報です。」 “เป็นข้อมูลมีค่ามาก ทำให้รู้ว่าผู้เล่นทำอะไรและคิดแบบไหน”

เขายังเล่าว่าเหตุผลหลักที่ทำฉบับรีเมก คือมีคนติดต่อมาบอกว่าเล่นฉบับฟรีไม่ได้ โดยเฉพาะอีเมลจากต่างประเทศ แปลว่าคนเล่นต่างชาติรู้จักเกมนี้เยอะจริง ๆ

魔女の家 (มาโจะ โนะ อิเอะ): ดังทั้งในและนอกญี่ปุ่น

• 3 ต.ค. 2012 ふみー (ฟูมี) ปล่อย 『魔女の家』 (มาโจะ โนะ อิเอะ – “บ้านแม่มด” หรือ The Witch’s House) เป็นฟรีเกมบนเว็บ ふりーむ! (ฟรีมุ!) ทำด้วย RPGツクールVX
• Wikipedia ภาษาญี่ปุ่นบอกว่าปริศนาที่สนุกและฉากที่แปลกใหม่ ทำให้เกมถูกพูดถึงในคลิปเกมจิกเกียวบนนิโคนิโค และ ณ 31 ต.ค. 2014 ก็ขึ้นอันดับ 1 ยอดดาวน์โหลดสะสมของฟรีมุ!
• 17 พ.ย. 2012 เว็บรีวิวภาษาอังกฤษ Jay is games (เจย์ อิส เกมส์) เขียนถึงเกมนี้
• 31 ต.ค. 2018 ฉบับรีเมก 『魔女の家MV』 วางขายบนสตีมผ่าน DANGEN Entertainment (แดนเก็น เอ็นเตอร์เทนเมนต์) แล้วตามไปลงคอนโซลในปี 2022

บทเรียนสำหรับคนทำเกมยุคนี้

สามเกมนี้เดินเส้นทางคล้ายกันมาก แจกฟรีก่อน ให้คลิปเกมเพลย์ช่วยกระจาย พอมีฐานแฟนแล้วค่อยกลับมาขายฉบับปรับปรุง

สูตรนี้ยังใช้ได้อยู่ทุกวันนี้ แต่คนทำเกมควรเขียนกติกาการทำคลิปและการหารายได้จากคลิปให้ชัดตั้งแต่แรก แฟน ๆ จะได้ช่วยโปรโมตแบบสบายใจ

ส่วนฝั่งคนดู อย่าลืมว่าคลิปเกมเพลย์ไม่ได้มาแทนการเล่นเอง ถ้าดูแล้วชอบ ลองไปเล่นหรือซื้อฉบับทางการดู นั่นแหละคือการสนับสนุนคนสร้างตรง ๆ

ที่มา: Wikipedia (ญี่ปุ่น) 青鬼 (ゲーム), ファミ通.com – 青鬼 映画 (2014), 電ファミニコゲーマー – 青鬼 Switch/Steam (2024), AUTOMATON – Ib 開発者インタビュー, Wikipedia (ญี่ปุ่น) 魔女の家