"คอมิเกะวันที่ 4": ทำไมแฟนโดจินไปต่อแถวที่ร้านในอากิฮาบาระหลังงานจบ

ลองนึกภาพว่าเราเพิ่งเดินคอมิเกะครบ 3 วัน ขาแทบหลุด กระเป๋าเต็มไปด้วยหนังสือ แต่มีอยู่เล่มเดียวที่อยากได้ที่สุดดันหมดก่อนเราไปถึงบูธ หลายคนในสถานการณ์นี้ไม่ได้กลับบ้านไปนอนเศร้า แต่ตั้งนาฬิกาปลุกแต่เช้า แล้วไปต่อแถวหน้าร้านหนังสือโดจินที่อากิฮาบาระในวันรุ่งขึ้นแทน

แฟนๆ ญี่ปุ่นเรียกวันนั้นแบบขำๆ ว่า コミケ4日目 (คอมิเกะ ยกกะเมะ – “คอมิเกะวันที่ 4”) ทั้งที่งานจริงมีแค่ 3 วัน

หมายเหตุ: เรื่องเล่าในบทความนี้มาจากบทความของ PRESIDENT Online (เพรสซิเดนต์ ออนไลน์) ที่เขียนเมื่อเดือนกันยายน 2013 จึงเป็นภาพของยุคนั้น ไม่ใช่สถานการณ์ของร้านในวันนี้ ร้านหลายแห่งอาจย้าย ปิด หรือเปลี่ยนวิธีขายไปแล้ว

วันรุ่งขึ้นหลังคอมิเกะ อากิฮาบาระยังไม่หลับ

ผู้เขียนบทความคือ 梅本克 (อุเมโมโตะ มาซารุ) อาจารย์พิเศษของมหาวิทยาลัยดิจิทัลฮอลลีวูด เขาเล่าว่าคอมิเกะฤดูร้อนปีนั้นจัด 3 วัน คือ 10-12 สิงหาคม 2013 พอวันถัดมา แฟนโดจินที่เดินทางมาจากทั่วญี่ปุ่นยังไม่กลับบ้านกันทันที บางกลุ่มไปนั่งร้านอาหารหรือร้องคาราโอเกะฉลองปิดงาน แต่อีกกลุ่มหนึ่งไปยืนต่อแถวหน้าร้านขายโดจินตั้งแต่เช้าก่อนร้านเปิด

ทำไมต้องรีบขนาดนั้น คำตอบอยู่ที่ตัวหนังสือเอง

หนังสือพิมพ์น้อย หมดไว ใครพลาดต้องตามต่อ

โดจินชิเป็นหนังสือที่คนทำจ่ายเงินพิมพ์เอง ไม่ได้ส่งเข้าสายส่งหนังสือแบบนิตยสารทั่วไป บทความบอกว่าส่วนใหญ่พิมพ์กันแค่ หลักสิบถึงหลักร้อยเล่ม เล่มดังจึงหมดในงานได้ง่ายๆ นี่คือเหตุผลที่หน้าประตูคอมิเกะซึ่งเปิด 10 โมงเช้า มีคนมารอตั้งแต่ราวตี 5

แต่ถ้าวงนั้นส่งหนังสือไปฝากขายกับร้านโดจิน คนที่พลาดในงานก็ยังมีโอกาสซื้อที่ร้านได้ ระบบนี้เรียกว่า 委託 (อิตาคุ – ฝากขาย) ร้านวางขายให้ แล้วแบ่งรายได้กับวง

ปี 2013 คิวที่ดังที่สุดของ “วันที่ 4” คือคิวของโดจินเล่มหนึ่งที่ทำโดยคนที่เกี่ยวข้องกับเกม 『艦隊これくしょん -艦これ-』 (คันไต คอลเลกชัน หรือ คันโคเระ) เกมบนเบราว์เซอร์ที่กำลังฮิตมากในตอนนั้น ผู้เขียนเล่าว่ามีคนมาต่อแถวหลายร้อยคนเพื่อเล่มนี้

ร้านโดจินในอากิฮาบาระ ข้างในหน้าตาเป็นยังไง

บทความพูดถึงร้านใหญ่ 2 เจ้า

• とらのあな (โทราโนอานะ) ร้านที่เกิดที่อากิฮาบาระในปี 1994 จากข้อมูลของ KAI-YOU (ไคยู) ร้านเปิดครั้งแรกเดือนมิถุนายน 1994 เป็นร้านขายโดจินมือสองในห้องเล็กๆ ชั้น 3 ของตึกในซอย ก่อนจะเปิดแผนกขายทางไปรษณีย์ในปี 1996 แล้วขยับมารับฝากขายโดจินใหม่ ชื่อร้านมาจากองค์กรลับในการ์ตูน 『タイガーマスク』 (ไทเกอร์มาสก์)
• メロンブックス (เมลอนบุ๊กส์) ซึ่งบทความปี 2013 บอกว่าเป็นเครือที่มีสาขามากที่สุดทั่วประเทศในตอนนั้น

ผู้เขียนชวนคนที่ไม่เคยเข้าร้านแบบนี้ให้ลองเดินเข้าไปสักครั้ง เพราะจะพบว่า ชั้นล่างหน้าร้านดูเหมือนแผนกการ์ตูนในร้านหนังสือทั่วไป เต็มไปด้วยมังงะเล่มที่ขายในเชิงพาณิชย์

เหตุผลน่ารักกว่าที่คิด โดจินจำนวนมากเป็นงานแฟนเมดที่ยืมตัวละครจากงานต้นฉบับ ร้านจึงวางหนังสือการ์ตูนของสำนักพิมพ์ไว้ตรงจุดที่เห็นชัดที่สุด เป็นการแสดงให้เห็นว่าร้านอยากช่วยให้เจ้าของลิขสิทธิ์ขายดีด้วย ส่วนโดจินสายเฉพาะทางจะอยู่ลึกเข้าไปด้านในหรืออยู่คนละชั้น

ร้านยังแยกชั้นหนังสือตามกลุ่มผู้อ่าน คือ 男性向け (ดันเซย์มุเกะ – สายผู้ชาย) กับ 女性向け (โจเซย์มุเกะ – สายผู้หญิง) บางร้านขายแค่สายเดียว บางร้านขายทั้งสองแต่แยกชั้น ผู้เขียนอธิบายว่าร้านสายผู้หญิงมักเรียงหนังสือตามคู่ตัวละคร ส่วนร้านสายผู้ชายมักเรียงตามชื่องานต้นฉบับแล้วแยกตามวง

ไม่ได้มีแค่การ์ตูน: โดจินสายความรู้

ในวันที่ 4 ปีนั้น ผู้เขียนเดินไปที่ร้าน COMIC ZIN (คอมิก ซิน) ร้านที่แยกตัวออกมาจากโทราโนอานะ และเก่งเรื่อง 評論・情報系 (เฮียวรน โจโฮเค – โดจินสายบทวิจารณ์และข้อมูล) ชั้น 2 ของร้านมีเล่มใหม่จากคอมิเกะวางเรียงเต็มโต๊ะ

ตัวอย่างเล่มที่เขาซื้อกลับบ้านมีทั้งหนังสือแฟนบุ๊กร้านอาหารจีนใต้ดินในอากิฮาบาระ หนังสือเปรียบเทียบสาเก หนังสือเล่าฟิสิกส์อนุภาคแบบทำให้อนุภาคเป็นคน หนังสือกล้องฟิล์มสองเลนส์ หนังสือเริ่มใส่กิโมโนด้วยงบหมื่นเยน และหนังสือรีวิวโรงอาบน้ำสาธารณะในโตเกียว ทุกเล่มราคาราว 500-1,000 เยน หนา 28-64 หน้า

เล่มแฟนบุ๊กร้านอาหารจีนนั้นขายหมดในคอมิเกะ และตอนเขาเจอที่ร้านก็เหลืออยู่ไม่กี่เล่ม เป็นตัวอย่างชัดเจนว่าทำไม “วันที่ 4” ถึงมีอยู่

สิ่งเดียวที่วันที่ 4 ให้ไม่ได้

ผู้เขียนปิดท้ายด้วยมุมที่หลายคนน่าจะเข้าใจ ที่ร้านเราได้หนังสือ แต่ไม่ได้เจอคนวาด ในงานจริง เราซื้อจากมือนักเขียนโดยตรง ได้คุยเรื่องที่ชอบเหมือนกัน แลกข้อมูลกัน ซึ่งเป็นความสุขที่ร้านให้ไม่ได้ และนั่นทำให้คนอยากกลับไปงานอีกครั้ง

แล้วแฟนไทยได้อะไรจากเรื่องนี้

• ระบบฝากขายคือ “ทางรอด” ของคนที่พลาด ทุกวันนี้หลายวงขายต่อผ่านร้านออนไลน์และร้านดิจิทัลด้วย ลองดู ร้านโดจินในญี่ปุ่นมีร้านอะไรบ้าง และ วิธีซื้อโดจินถูกลิขสิทธิ์จากไทย
• เข้าใจว่าทำไมหนังสือบางเล่มหายาก เพราะพิมพ์น้อยตั้งแต่ต้น ไม่ใช่เพราะร้านกั๊ก
• อยากรู้ว่าเงินในงานไหลไปทางไหน อ่านต่อได้ที่ เศรษฐกิจของคอมิเกะ และ ประวัติคอมิเกะ

ที่มา: PRESIDENT Online: 「コミケの生態系」後篇 (2013) · KAI-YOU: とらのあな