Comiket (คอมิเกะ) 50 ปี: จากห้องประชุมที่มี 32 วง สู่งานที่คนมาถึง 750,000 คน

งานโดจินที่ใหญ่ที่สุดในโลกอย่าง Comiket (คอมิเกะ) ครั้งแรกจัดในห้องประชุมห้องเดียว มีแค่ 32 วง คนมาประมาณ 700 คน เท่านั้นเอง

ปี 2025-2026 งานนี้ครบรอบ 50 ปีพอดี เลยเป็นจังหวะดีที่จะย้อนไปดูกันว่า จากห้องเล็ก ๆ ห้องนั้น มันโตมาเป็นแบบทุกวันนี้ได้ยังไง

เริ่มจากแก๊งวิจารณ์การ์ตูน “迷宮’75” (เมคิว 75 – “เขาวงกต ‘75”)

ชื่อเต็มของงานคือ コミックマーケット (คอมิกมาร์เก็ต – Comic Market) คนญี่ปุ่นเรียกสั้น ๆ ว่า コミケット (โคมิเก็ต) หรือ コミケ (คอมิเกะ)

คนที่ให้กำเนิดงานนี้คือกลุ่มวิจารณ์การ์ตูนชื่อ 迷宮’75 (เมคิว ‘75 – “เขาวงกต ‘75”) สมาชิกมีเช่น 亜庭じゅん (อานิวะ จุน), 原田央男 (ฮาราดะ เทรุโอะ) และ 米沢嘉博 (โยเนซาวะ โยชิฮิโระ)

Wikipedia (วิกิพีเดีย) ภาษาญี่ปุ่นเล่าว่า กลุ่มนี้ไม่ปลื้มทั้งงาน 日本漫画大会 (นิฮง มังงะ ไทไก – งานชุมนุมการ์ตูนแห่งญี่ปุ่น) ที่จัดตามแบบงานแฟนไซไฟ และวงการวิจารณ์การ์ตูนในยุคนั้น เลยตั้งใจทำงานของตัวเองขึ้นมา ให้เป็น

「ファンのファンによるファンのためのイベント」 (งานของแฟน โดยแฟน เพื่อแฟน)

วันแรก: 21 ธันวาคม 1975

ตารางประวัติบนเว็บทางการบันทึกว่า คอมิเกะครั้งที่ 1 (C1) จัดเมื่อวันที่ 21 ธันวาคม 1975 ที่ห้องประชุมในอาคาร 日本消防会館 (นิฮง โชโบ ไคคัง) ย่านโทราโนมง โตเกียว มี 32 วง และผู้ร่วมงานประมาณ 700 คน (เป็นตัวเลขประมาณการ)

บทความของ 文春オンライン (บุนชุน ออนไลน์) เล่าเพิ่มว่า 32 วงนี้นับรวมผู้จัดเองด้วย คนที่มาส่วนใหญ่เป็นแฟนการ์ตูนผู้หญิงวัยรุ่น และงานแรกใช้เงินไปราว 46,600 เยนเท่านั้น

ครั้งที่ 2 (เมษายน 1976) ย้ายไปจัดที่ 板橋産業連合会館 (อิตาบาชิ ซังเงียว เรนโง ไคคัง) มี 39 วง ยังเป็นงานเล็ก ๆ ที่มีทั้งนิทรรศการภาพต้นฉบับและขายหนังสือเก่า

ที่นี่ไม่มี “ลูกค้า” มีแต่ “ผู้ร่วมงาน”

คอมิเกะมีหลักคิดหนึ่งที่ยึดมาตลอด คือทุกคนในงาน ไม่ว่าจะเป็นวง สตาฟ บริษัท หรือคนที่มาซื้อ ล้วนเป็น 参加者 (ซังกะฉะ – ผู้ร่วมงาน) เท่ากันหมด ไม่มีใครเป็น “ลูกค้า”

เพราะแบบนี้ คนญี่ปุ่นถึงเรียกคนที่ไปเดินซื้อว่า 一般参加 (อิปปัง ซังกะ – ผู้ร่วมงานทั่วไป) ไม่ใช่ “แขก”

ย้ายบ้านกันหลายรอบ

งานยิ่งโต สถานที่ก็ยิ่งต้องใหญ่ตาม ตัวเลขด้านล่างมาจากตารางประวัติของผู้จัด

• C19 (ธ.ค. 1981) ย้ายมา 晴海 (ฮารุมิ) ศูนย์แสดงสินค้าเก่าของโตเกียว มี 600 วง คน 9,000 คน
• C37 (ธ.ค. 1989) ย้ายไป 幕張メッセ (มาคุฮาริ เมสเสะ) จังหวัดชิบะ วงพุ่งเป็น 11,000 วง คน 120,000 คน
• C39 (ธ.ค. 1990) ที่มาคุฮาริ เป็นงานใหญ่ที่สุดในตอนนั้น 13,000 วง 250,000 คน
• C40 (ส.ค. 1991) กลับมาฮารุมิอีกครั้ง ตารางของผู้จัดเขียนไว้แค่ว่า “ย้ายสถานที่และจัดภายใต้เงื่อนไขหลายอย่าง”
• C48 (ส.ค. 1995) ฉลองครบ 20 ปีด้วยการลองจัด 3 วันเป็นครั้งแรก
• C49 (ธ.ค. 1995) งานสุดท้ายที่ใช้ฮารุมิเต็มพื้นที่
• C50 (ส.ค. 1996) ย้ายมา Tokyo Big Sight (โตเกียวบิ๊กไซต์) ซึ่งกลายเป็นบ้านถาวรจนถึงทุกวันนี้ มี 18,000 วง คน 350,000 คน

ช่วงที่ย้ายออกจากมาคุฮารินั้นมีเรื่องเล่าต่อ ๆ กันมาหลายเวอร์ชัน แต่ตารางทางการไม่ได้บอกสาเหตุไว้ เราจึงขอไม่ฟันธง

ยุคโยเนซาวะ และการส่งไม้ต่อ

ฮาราดะ เทรุโอะ เป็นตัวแทนผู้จัดคนแรก ตั้งแต่ปี 1975 ถึง 1979

จากนั้น โยเนซาวะ โยชิฮิโระ รับตำแหน่งตัวแทนตั้งแต่ราวปี 1980 อยู่ยาวประมาณ 26 ปี จนเสียชีวิตในเดือนตุลาคม 2006

หลังจากนั้น ตั้งแต่ C71 (ฤดูหนาว 2006) ตำแหน่งก็ส่งต่อให้ตัวแทนร่วม 3 คนที่เขาเลือกไว้ก่อนแล้ว คือ 安田かほる (ยาสุดะ คาโฮรุ), 筆谷芳行 (ฟุเดยะ โยชิยูกิ) และ 市川孝一 (อิจิกาวะ โคอิจิ) (ข้อมูลจาก Wikipedia ภาษาญี่ปุ่น)

พีคสุด เจอโควิด แล้วค่อย ๆ ฟื้น

• C97 (28-31 ธ.ค. 2019) จัด 4 วัน มี 32,000 วง ผู้ร่วมงานรวมทุกวัน 750,000 คน ซึ่งเป็นสถิติสูงสุด
• C98 (พ.ค. 2020) โดนยกเลิกเพราะโควิด ผู้จัดเลยทำ エアコミケ (แอร์คอมิเกะ – คอมิเกะออนไลน์) แทนในวันงาน
• C99 (ธ.ค. 2021) กลับมาจัดครั้งแรกในรอบ 2 ปี จำกัดคนไว้ที่ 110,000 คน
• C100 (ส.ค. 2022) ครบ 100 ครั้ง มีคน 170,000 คน
• C105 (ธ.ค. 2024) คนกลับมาเป็น 300,000 คน

50 ปี และ C109 ที่กลับมาจัด 3 วัน

C107 (30-31 ธ.ค. 2025) คือช่วงที่ครบ 50 ปีนับจากงานแรก ผู้จัดออกโลโก้ครบรอบ 50 ปี จัดกิจกรรมฉลอง และเว็บทางการยังลงรายการหนังสือ 『コミックマーケット50年史』 (คอมิกมาร์เก็ต โกจูเน็นชิ – “ประวัติ 50 ปีคอมิเกะ”) ไว้ด้วย

ปี 2026 ฮอลล์ฝั่งตะวันออก 4-6 ของโตเกียวบิ๊กไซต์ปิดซ่อม C108 (15-16 ส.ค. 2026) เลยต้องใช้ TFTホール (ทีเอฟที ฮอลล์) มาช่วย และมีคนมา 260,000 คน

ส่วน C109 จะจัด 3 วัน คือ 29-31 ธันวาคม 2026 ที่โตเกียวบิ๊กไซต์ ตามประกาศบนหน้าแรกของเว็บทางการ

สื่อไต้หวัน 4Gamers (โฟร์เกมเมอร์ส) รายงานว่านี่คือการกลับมาจัด 3 วันครั้งแรกในรอบ 8 ปี เพราะมีวงสมัครเพิ่มขึ้นเยอะ บวกกับงานซ่อมสถานที่ (ส่วนประกาศของผู้จัดใช้คำว่า เป็นครั้งแรกที่งานยาวเกิน 2 วันนับจาก C97 ซึ่งจัด 4 วันเมื่อปลายปี 2019) และ C110 ก็ประกาศไว้แล้วว่าจะจัด 14-15 ส.ค. 2027

จากห้องประชุมเล็ก ๆ ที่ใช้เงินไม่ถึง 50,000 เยน วันนี้คอมิเกะกลายเป็นงานที่คนมาหลายแสนคนทุกปี แต่หัวใจเดิมยังอยู่ครบ คือเป็นงานที่แฟนทำกันเอง

ที่มา: ตารางประวัติ Comiket (ทางการ), เว็บทางการ Comiket, Wikipedia (ญี่ปุ่น) コミックマーケット, 文春オンライン, 4Gamers