อากิฮาบาระกลายเป็นเมืองโอตาคุได้ยังไง: จากแผงขายอะไหล่วิทยุหลังสงคราม สู่เมืองเกมและอนิเมะ
อากิฮาบาระเริ่มจากแผงขายอะไหล่ไฟฟ้าหลังสงคราม ย้ายเข้าใต้ทางรถไฟปี 1949 เปลี่ยนเป็นเมืองพีซี เกม และอนิเมะ ก่อนจะถูกรีโนเวตจนมีคนบอกว่า 'ถูกฟอกขาว'
ทุกวันนี้พอพูดถึง 秋葉原 (อากิฮาบาระ) หรือที่แฟน ๆ เรียกสั้น ๆ ว่า アキバ (อากิบะ) ภาพแรกในหัวคงเป็นป้ายสาวอนิเมะตัวโต ร้านฟิกเกอร์ และร้านเกมเรียงกันเต็มถนน
แต่ถ้าย้อนไปราว 80 ปีก่อน ที่นี่ไม่มีอะไรน่ารักแบบนั้นเลย มีแต่แผงลอยขายสายไฟกับอะไหล่วิทยุ แล้วเมืองแผงลอยกลายเป็นเมืองโอตาคุได้ยังไง ลองมาไล่ดูกัน
ก่อนจะมีไฟฟ้า ที่นี่คือตลาดผักผลไม้
บทความของ ビジネスジャーナル (บิสิเนส เจอร์นัล) ปี 2022 ไปคุยกับ 池田利道 (อิเคดะ โทชิมิจิ) ผู้อำนวยการสถาบันวิจัย 23 เขตของโตเกียว เขาเล่าว่าเดิมอากิฮาบาระดังเรื่องตลาด ตลาดผักผลไม้ 神田青果市場 (คันดะ เซกะ ชิโจ) ซึ่งมีมาตั้งแต่ยุคเอโดะ ย้ายมาอยู่ที่นี่ในปี 1928
พอสงครามโลกครั้งที่ 2 จบ เรื่องก็เปลี่ยน แถบคันดะถึงอากิฮาบาระเริ่มมีพ่อค้าแผงลอยมาตั้งขายชิ้นส่วนไฟฟ้าและสายไฟที่เป็นของเหลือจากกองทัพ อิเคดะบอกว่าส่วนหนึ่งเป็นเพราะแถวนั้นมีมหาวิทยาลัยด้านไฟฟ้าตั้งอยู่ใกล้ ๆ
1949: แผงลอยหลบเข้าใต้ทางรถไฟ
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดปี 1949 เมื่อ GHQ (กองบัญชาการฝ่ายสัมพันธมิตรที่ดูแลญี่ปุ่นหลังสงคราม) ออกคำสั่งให้รื้อแผงลอยริมถนน พ่อค้าเลยย้ายไปรวมกันใต้ทางรถไฟยกระดับของสถานีอากิฮาบาระ
นี่แหละคือจุดเริ่มของ “ย่านไฟฟ้า” หรือ 電気街 (เดนกิไก) ที่ทำให้อากิฮาบาระดังไปทั่ว
ต่อมาในยุคเศรษฐกิจโตเร็ว คนญี่ปุ่นแห่ซื้อเครื่องใช้ไฟฟ้าในบ้าน เมืองก็เลยมีสองหน้า ถนนใหญ่เต็มไปด้วยร้านเครื่องใช้ไฟฟ้าขนาดใหญ่ ส่วนซอยหลังยังเป็นร้านอะไหล่เฉพาะทางแบบเดิม
ยุค 90: ฟองสบู่แตก แต่พีซีกับเกมเข้ามาแทน
อิเคดะอธิบายว่าพอฟองสบู่เศรษฐกิจญี่ปุ่นแตกในยุค 1990 ยอดขายเครื่องใช้ไฟฟ้าก็ซบ แต่สิ่งที่มาแทนคือคอมพิวเตอร์ ร้านพีซีเปิดใหม่เรียงกันจนอากิฮาบาระกลายเป็น “เมืองพีซี”
เรื่องที่น่าสนใจคือ คนซื้อพีซียุคนั้นจำนวนมากซื้อไปเล่นเกม ร้านขายซอฟต์แวร์เกมก็เลยตามมา แล้วต่อด้วยร้านของสะสมเกี่ยวกับเกม ขยายไปถึงฟิกเกอร์และสินค้าอนิเมะ
เรียกว่าเมืองนี้ไม่ได้ตั้งใจจะเป็นเมืองโอตาคุ แต่ค่อย ๆ ไหลไปตามของที่ลูกค้าอยากซื้อ จากวิทยุ เป็นทีวี เป็นพีซี เป็นเกม แล้วก็เป็นตัวละครที่อยู่ในเกม
ปี 2005-2006: ปีที่หน้าตาเมืองเปลี่ยน
ตามที่อิเคดะเล่า พอถึงตอนที่โรงละครของ AKB48 (เอเคบีโฟร์ตีเอต) เปิดในปี 2005 อากิฮาบาระก็มีภาพเป็นเมืองของแฟนเกมและอนิเมะไปเต็มตัวแล้ว
ฝั่ง マネーポストWEB (มันนีโพสต์ เว็บ) มองว่าช่วงปี 2005-2006 คือจุดเปลี่ยนใหญ่ล่าสุดของเมือง
- ปี 2005 รถไฟ つくばエクスプレス (สึคุบะ เอ็กซ์เพรส) เปิดให้บริการ
- ช่วงเดียวกัน มีตึกใหม่อย่าง ヨドバシAkiba (โยโดบาชิ อากิบะ) และ 秋葉原UDX (อากิฮาบาระ ยูดีเอ็กซ์) ผุดขึ้น การปรับปรุงเมืองเดินหน้าเต็มที่
- กระแสร่วม บูมของ メイド喫茶 (เมดคิสสะ – เมดคาเฟ่) ทำให้หน้าตาเมืองและมุมมองของโอตาคุเองเปลี่ยนไปมาก (อ่านต่อได้ที่ ที่มาของเมดคาเฟ่)
อิเคดะเสริมว่ารถไฟสายใหม่ทำให้อากิฮาบาระเดินทางมาได้ง่ายจากทุกทิศ ความต้องการพื้นที่สำนักงานรอบสถานีก็พุ่งขึ้น บวกกับที่ตลาดผักผลไม้ย้ายออกไปตั้งแต่ปี 1990 ทำให้มีที่ดินว่างให้สร้างตึกสูงได้
เสียงของคนที่เคยไปบ่อย ๆ
มันนีโพสต์ เว็บ ไปคุยกับผู้ชายวัย 40 คนหนึ่งที่เริ่มไปอากิฮาบาระตอนเข้ามหาวิทยาลัยช่วงปลายยุค 90 เขาไปหาชิ้นส่วนพีซีกับเกม และจำได้ว่าเมืองตอนนั้น “วุ่นวายแบบมีเสน่ห์” ต้องนัดเพื่อนหน้าร้านเครื่องใช้ไฟฟ้าตรงทางออกสถานี
เขายอมรับว่าตอนนี้แทบไม่ได้ไปแล้ว ส่วนหนึ่งเพราะอายุมากขึ้นและสั่งของออนไลน์ได้ แต่อีกส่วนคือรู้สึกว่าเมืองไม่ได้ทำให้ตื่นเต้นเหมือนเดิม ความสนุกของการคุ้ยของเก่าแล้วคิดว่าจะเอาไปทำอะไรดี หรือแม้แต่การหาที่กินข้าวยาก กลายเป็นความทรงจำไปแล้ว
“อากิฮาบาระถูกฟอกขาว” จริงไหม?
ในปี 2022 ทวีตของ 森川嘉一郎 (โมริกาวะ ไคอิจิโร) อาจารย์มหาวิทยาลัยเมจิ ที่ใช้คำว่า 「漂白される秋葉原」 (เฮียวฮากุ ซาเรรุ อากิฮาบาระ – “อากิฮาบาระที่กำลังถูกฟอกขาว”) มีคนกดถูกใจกว่า 1 หมื่นครั้ง ภาพที่เขาแนบมาคือป้ายโฆษณาว่างสีขาวหลายป้ายในเมืองที่เคยเต็มไปด้วยรูปตัวละคร
บิสิเนส เจอร์นัล นำประเด็นนี้ไปถามอิเคดะ ซึ่งมองว่า แค่รูปเดียวยังสรุปไม่ได้ว่าอากิฮาบาระเลิกเป็นเมืองโอตาคุแล้ว แต่ก็ยอมรับว่าเมืองเปลี่ยนไปชัดเจนเมื่อเทียบกับยุค 2000 เหตุผลที่เขายกมา เช่น
- การรื้อสร้างใหม่ทำให้ค่าเช่าแพงขึ้น ร้านที่ขายของราคาถูกอยู่ยากขึ้น
- ร้านซับคัลเจอร์หันไปขายออนไลน์มากขึ้น เขายกตัวอย่าง とらのあな (โทราโนอานะ) ที่ปิดหน้าร้าน 5 สาขาในปี 2022 รวมถึงสาขาอากิฮาบาระ เพื่อเน้นออนไลน์ (อ่านเรื่องร้านนี้ได้ที่ โทราโนอานะกับเมลอนบุ๊กส์)
- ของที่เคย “ต้องมาอากิฮาบาระเท่านั้นถึงจะซื้อได้” ตอนนี้กดสั่งจากบ้านได้ ความพิเศษของเมืองเลยจางลง
ทั้งหมดนี้เป็น ความเห็นของผู้เชี่ยวชาญ ไม่ใช่ข้อสรุปตายตัว อิเคดะเองมองว่าอากิฮาบาระเปลี่ยนตัวเองโดยมี “ไฟฟ้า” เป็นแกนมาตลอด และตึกใหม่บนที่ดินตลาดเก่าก็ประกาศตัวเป็นฐานด้านไอที เหมือนสานต่อภาพเมืองไฟฟ้าในรูปแบบใหม่ เขาบอกด้วยว่าอยากให้ร้านอะไหล่ในซอยหลังกับร้านอนิเมะอยู่รอดต่อไป แม้จะเล็กลง เพราะนั่นคือวัฒนธรรมของเมือง
สรุปสำหรับแฟน ๆ
อากิฮาบาระไม่ได้เกิดมาเป็นเมืองโอตาคุ มันคือเมืองที่ปรับตัวตามของที่คนอยากได้มาเกือบ 80 ปี จากอะไหล่วิทยุหลังสงคราม มาเป็นพีซี เกม และอนิเมะ ส่วนจะเปลี่ยนเป็นอะไรต่อ ก็ขึ้นกับว่าแฟน ๆ ยังอยากเดินไปที่นั่นด้วยตัวเองอยู่หรือเปล่า
ใครที่จะไปเที่ยว ลองเดินเข้าซอยหลังดูบ้าง ร้านอะไหล่เล็ก ๆ ที่ยังเหลืออยู่คือร่องรอยของเมืองยุคแรกที่หาดูได้ไม่ง่ายแล้ว
