CLAMP (แคลมป์): วงโดจินที่ตั้งชื่อเพื่อเอาบูธว่างในโอซาก้า สู่ทีมนักวาดหญิงที่ได้จัดนิทรรศการในหอศิลป์แห่งชาติ

ถ้าให้นึกชื่อกลุ่มนักวาดญี่ปุ่นที่ “เริ่มจากโดจิน” แล้วไปไกลที่สุด CLAMP (แคลมป์) ต้องติดโผแน่ ๆ ทีมนี้คือคนเบื้องหลัง 『カードキャプターさくら』 (การ์ดแคปเตอร์ซากุระ), 『魔法騎士レイアース』 (มาจิกไนต์ เรย์เอิร์ธ) และ 『XXXHOLiC』 (โฮลิค)

แต่ย้อนกลับไปตอนเริ่ม พวกเธอเป็นแค่วงโดจินวงหนึ่งในคันไซ ที่ตั้งชื่อกันแบบรีบ ๆ เพื่อเอาบูธว่างในงานขายโดจินที่โอซาก้าเท่านั้นเอง

วงที่เกิดเพราะบูธว่าง

เรื่องนี้ Wikipedia ภาษาญี่ปุ่นเล่าโดยอ้างหนังสือครบรอบ 30 ปีของนักวาด 高河ゆん (โคงะ ยุน) ฉากแรกอยู่ที่งานขายโดจินในโอซาก้าชื่อ ドリーム・コミック (ดรีมคอมิก หรือ “ดริโคมิ”) สมาชิกยุคแรกของ CLAMP เป็นสต๊าฟงานนี้อยู่ ส่วนโคงะ ยุนตอนนั้นเป็นนักวาดโดจินที่ดังมาก

Wikipedia ภาษาอังกฤษเล่าต่อว่า วงนี้ตั้งขึ้นเพื่อเติมบูธที่ว่างอยู่ ชื่อ “CLAMP” ได้มาจากเพื่อนคนหนึ่งที่เปิดพจนานุกรมหา และเลือกชื่อนี้เพื่อให้บูธไปอยู่ติดกับวง CLUB/Y ของโคงะ ยุนตามลำดับตัวอักษรในผังบูธ น่ารักดีใช่ไหมล่ะ

ช่วงแรกพวกเธอยังไม่ได้คิดจะเป็นวงการ์ตูนด้วยซ้ำ นิตยสาร MORE (มอร์) ฉบับกันยายน 1993 (ที่ Wikipedia ภาษาญี่ปุ่นอ้าง) เล่าว่าเคยคิดจะถ่ายหนัง 8 มม. และออกแบบเสื้อผ้าด้วย

โดจินเล่มแรก ๆ (ตามรายการใน Wikipedia ภาษาญี่ปุ่น)

• 19 ก.ค. 1987: 『新宿純愛物語』 (ชินจูกุ จุนไอ โมโนงาตาริ – “เรื่องรักบริสุทธิ์แห่งชินจูกุ”) ล้อจาก 『魔王伝』 (มาโอเด็น) นิยายของ 菊地秀行 (คิคุจิ ฮิเดยูกิ)
• 3 พ.ย. 1987: เล่มล้อ 『孔雀王』 (คุจาคุโอ)
• 13 ธ.ค. 1987: เล่มล้อ 『聖闘士星矢』 (เซนต์เซย์ย่า)
• 17 เม.ย. 1988: 『POTATO CLUB』 ล้อ 『キャプテン翼』 (กัปตันซึบาสะ)
• 1988-1990: ซีรีส์ 『SHOTEN』 (โชเท็น) ซึ่งเป็นงานออริจินัล

ทำไมเล่มแรกต้องเป็นมาโอเด็น? เพราะโคงะ ยุนกำลังวาดโดจินมาโอเด็นอยู่ แล้วสมาชิกเองก็เป็นแฟนคิคุจิ ฮิเดยูกิด้วย เห็นเลยว่าวงการโดจินยุคนั้นเชื่อมกันแน่นแค่ไหน วงหนึ่งเกิดเพราะอีกวง แถมเลือกเรื่องที่จะวาดตามกันอีก

ตอนแรกมีกี่คนกันแน่?

แฟนหลายคนจำว่า CLAMP เริ่มจากสมาชิก 11 หรือ 12 คน เรื่องนี้ แต่ละแหล่งบอกไม่ตรงกัน Wikipedia ภาษาอังกฤษบอก 12 คน บางแหล่งบอก 11 คน

ที่ชัวร์กว่าคือ ตอนเดบิวต์มีชื่อในเครดิต 7 คน (Wikipedia ภาษาญี่ปุ่นอ้างหน้าท้ายเล่มของ 聖伝 เล่ม 1 ปี 1990) แล้วค่อย ๆ ลดลงจนเหลือ 4 คนในปี 1993

สมาชิกปัจจุบันตามหน้านิทรรศการของ 国立新美術館 (โคคุริทสึ ชินบิจุตสึกัง – หอศิลป์แห่งชาติ โตเกียว) มีดังนี้

• いがらし寒月 (อิการาชิ ซัตสึกิ)
• 大川七瀬 (โอคาวะ นานาเสะ) ดูแลเนื้อเรื่องและเป็นหัวหน้าทีม
• 猫井 (เนโคอิ)
• もこな (โมโคนะ)

ทั้งสี่คนเปลี่ยนนามปากกากันมาหลายรอบ และปีที่เปลี่ยนก็ยังเล่าไม่ตรงกันระหว่างแหล่งญี่ปุ่นกับอังกฤษ บทความนี้เลยใช้ชื่อตามหน้าทางการของหอศิลป์

จุดเปลี่ยน: เลิกล้อเรื่องคนอื่น มาเขียนเรื่องของตัวเอง

Wikipedia ภาษาอังกฤษ (อ้างบทความ “The Legend of CLAMP” ในจดหมายข่าว Miteiru! (มิเทรุ) ปี 2003) บอกว่ากลุ่มเลิกทำโดจินล้อเลียนตั้งแต่ปี 1987 แล้วหันมาทำงานออริจินัล หนึ่งในนั้นคือ 『聖伝-RG VEDA-』 (เซย์เดน อาร์จี เวดะ)

แต่ในรายการของ Wikipedia ภาษาญี่ปุ่นยังมีเล่มล้อกัปตันซึบาสะออกปี 1988 อยู่เลย ปีที่เลิกจริง ๆ เลยยังไม่ชัด ที่แน่ ๆ คือช่วงปี 1987-1988 พวกเธอเริ่มหันมาทำงานของตัวเองแล้ว

แล้วโอกาสก็มา ตามหนังสือภาพ Clampノ絵シゴト (แคลมป์ โนะ เอะชิโกโตะ – “งานภาพของแคลมป์”) (ที่ Wikipedia ภาษาอังกฤษอ้าง) บรรณาธิการของ 新書館 (ชินโชกัง) เห็นงานของกลุ่มแล้วชวนส่งต้นฉบับ งานแรกที่ส่งไปไม่ผ่าน แต่ RG Veda ผ่าน

• 1989: เดบิวต์ด้วย RG Veda ในนิตยสาร 『サウス』 (เซาท์) ฉบับที่ 3 ของสำนักพิมพ์ชินโชกัง ข้อนี้ยืนยันได้จากหน้านิทรรศการทางการ
• ก.ย. 1989: RG Veda เริ่มลงต่อเนื่องใน 『月刊ウィングス』 (เก็กกัง วิงส์) และลงยาวถึงปี 1996

หลังจากนั้นก็อย่างที่รู้กัน

หลังเดบิวต์ CLAMP ปล่อยงานออกมาไม่หยุด เช่น 『東京BABYLON』 (โตเกียวบาบิลอน, 1990-1993), มาจิกไนต์ เรย์เอิร์ธ (1993-1995) และการ์ดแคปเตอร์ซากุระ (1996-2000) ของสำนักพิมพ์ 講談社 (โคดันฉะ) เรื่องหลังนี้ได้รางวัล 星雲賞 (เซอุนโช) สาขาการ์ตูนในปี 2001 ตาม Wikipedia ภาษาญี่ปุ่น

เรื่องยอดขาย Wikipedia ภาษาอังกฤษอ้างนิตยสาร Wired (ไวร์ด) ว่าถึงปี 2007 หนังสือของ CLAMP ขายทั่วโลกเกือบ 100 ล้านเล่ม ตัวเลขนี้เป็นของปี 2007 และเรายังไม่ได้เปิดดูบทความต้นฉบับเอง

แล้วปี 2024 ในโอกาสครบ 35 ปีนับจากเดบิวต์ หอศิลป์แห่งชาติ โตเกียว ก็จัดนิทรรศการ CLAMP展 (แคลมป์เต็น – นิทรรศการแคลมป์) ระหว่าง 3 ก.ค. ถึง 23 ก.ย. 2024 โชว์ต้นฉบับสีและขาวดำ ประมาณ 800 ชิ้น จาก 23 เรื่อง ตั้งแต่ RG Veda ไปจนถึง 『カードキャプターさくら クリアカード編』 (การ์ดแคปเตอร์ซากุระ ภาคเคลียร์การ์ด)

โดจินสอนอะไรให้ CLAMP

เส้นทางของ CLAMP บอกเราว่าวงการโดจินปลายยุค 1980 เป็นมากกว่างานอดิเรก

• เป็นเครือข่าย: วงเกิดจากความสัมพันธ์กับสต๊าฟงานและนักวาดรุ่นพี่อย่างโคงะ ยุน ซึ่งต่อมาก็เดบิวต์เป็นมืออาชีพในยุคเดียวกัน
• เป็นสนามฝึก: กลุ่มทำโดจินล้อเลียนหลายเรื่องติดกัน ก่อนจะมีงานออริจินัลของตัวเอง
• เป็นทางเข้าวงการ: สำนักพิมพ์ยุคนั้นมองหานักวาดหน้าใหม่จากงานโดจิน ไม่ใช่แค่จากการประกวด

ทุกวันนี้คนที่รู้จัก CLAMP จากซากุระหรือ XXXHOLiC อาจไม่เคยรู้เลยว่า ชื่อวงนี้ตั้งขึ้นมาแค่เพื่อให้บูธได้ไปอยู่ข้างวงรุ่นพี่ในผังบูธ

ที่มา: Wikipedia ภาษาญี่ปุ่น – CLAMP, Wikipedia ภาษาอังกฤษ – Clamp (manga artists), 国立新美術館 – CLAMP展, インターネットミュージアム – CLAMP 35年の軌跡