กันพลา (Gunpla) ประวัติโมเดลกันดั้ม: จากชุดแรก 300 เยนในปี 1980 ถึงยอดขายสะสมราว 800 ล้านชิ้น
กันพลาชุดแรกออกเดือนกรกฎาคม 1980 ราคา 300 เยน ผ่านบูมสามรอบ มีเกรด HG MG PG RG และถึงมีนาคม 2025 ขายสะสมทั่วโลกราว 800 ล้านชิ้น
ถ้าถามคนที่โตมากับร้านของเล่นในญี่ปุ่นยุค 80 ว่าจำอะไรได้ บางคนจะเล่าว่า “อยากได้กันดั้มแทบตาย แต่ไปร้านไหนก็หมด”
ใช่ครับ สมัยก่อนหุ่นตัวเอกขายดีจนหาซื้อไม่ได้เลย และของเล่นที่ทำให้เด็กทั้งประเทศวิ่งหานั้นก็คือ ガンプラ (กันพลา) ย่อมาจาก “กันดั้มพลาโมเดล” ที่วันนี้มีอายุกว่า 45 ปีแล้ว
ชุดแรก: 300 เยน ยืนตรงแข็งทื่อ
กันพลาชุดแรกคือ 『1/144 ガンダム』 (1/144 กันดั้ม) วางขายเดือนกรกฎาคม 1980 เป็นหุ่นจากอนิเมะ 『機動戦士ガンダム』 (คิโด เซ็นชิ กันดั้ม) ที่ฉายทางทีวีในปีก่อนหน้า
เว็บ GIGAZINE (กิกะซีน) ที่ไปดูนิทรรศการในงาน 静岡ホビーショー (ชิซุโอกะ ฮอบบี้ โชว์) ปี 2010 เล่าว่าชุดแรกนี้ยืนตรงนิ่ง ๆ และราคาแค่ 300 เยน
หลังจากนั้นหุ่นตัวอื่นในเรื่องก็ตามมาเป็นชุดใหญ่ ทั้ง ザク (ซาคุ), ジム (จิม), グフ (กูฟ), ズゴック (ซูก็อก), ドム (ดอม), ゲルググ (เกลกูก) และอื่น ๆ อีกมาก
บูมแรก: อยากได้ก็ไม่มีขาย
เว็บ @DIME (แอตไดม์) ของสำนักพิมพ์โชงากุกัง เล่าว่าตั้งแต่ราวต้นปี 1981 อนิเมะถูกนำกลับมาฉายซ้ำทางทีวีและมีภาคหนังโรง ความนิยมของกันพลาจึงพุ่งจนเกิดสิ่งที่เรียกว่า “บูมกันพลา”
ในวงสนทนาของบรรณาธิการ @DIME สามคน คนที่อายุมากที่สุดซึ่งเล่นกันพลามา 45 ปีเล่าว่า ตอนนั้นซื้อตัวเอกไม่ได้เลย ไม่ใช่แค่กันดั้ม แต่รวมถึง ガンキャノン (กันแคนนอน) และ シャア専用ザク (ซาคุประจำตัวชาร์) ด้วย
ลองนึกถึงเด็กยุคนั้นดูนะครับ ไม่มีคีมตัดพลาสติก ก็ใช้กรรไกรหรือที่ตัดเล็บแทน ทากาวที่แถมมาในกล่อง แล้วระบายสีด้วยปากกาเมจิก บรรณาธิการเล่าว่าสมัยนั้นเด็กหลายคนลงสีเอง จะสวยหรือไม่ก็อีกเรื่อง แต่ทาสีถือเป็นความสนุกส่วนหนึ่ง
กันพลาที่ออกก่อนจะมีซีรีส์ HG ในปี 1990 แฟน ๆ เรียกรวมกันว่า 旧キット (คิว คิตโตะ – “คิตรุ่นเก่า”)
เทคโนโลยีที่ทำให้ใครก็ประกอบได้
จุดเด่นที่บรรณาธิการ @DIME ชี้ คือกันพลาพัฒนาเพื่อให้ “เด็กที่ไม่เคยต่อโมเดลมาก่อนก็ต่อจนเสร็จได้”
- 1983: ซีรีส์ いろプラ (อิโระพุระ – พลาสติกหลายสี) เริ่มทำแผงชิ้นส่วนหลายสีในแผงเดียว แต่ตอนแรกเครื่องจักรทำได้แค่แผงเล็ก ๆ จึงใช้กับโมเดลขนาด 1/250
- 1988: คิตจาก 『機動戦士ガンダム 逆襲のシャア』 (คิโด เซ็นชิ กันดั้ม เกียคุชู โนะ ชาร์) ใช้ทั้งพลาสติกหลายสีและ スナップフィット (สแนปฟิต – ระบบกดชิ้นส่วนเข้าหากันโดยไม่ต้องใช้กาว) ในขนาด 1/144 และ 1/100 จนกลายเป็นมาตรฐาน
- ต่อมามี タッチゲート (ทัชเกต – ชิ้นส่วนที่บิดออกจากแผงได้โดยไม่ต้องใช้คีม) และข้อต่อที่ขยับได้กว้างขึ้น
พอเทียบกับคิตรุ่นเก่า บรรณาธิการรุ่นใหม่ถึงกับบอกว่า เพิ่งรู้ว่ากันพลายุคนี้ออกแบบมาคิดถึงคนต่อขนาดไหน แต่ความตื่นเต้นตอนได้ประกอบหุ่นด้วยมือตัวเองนั้นไม่เปลี่ยนเลย
HG MG PG RG ต่างกันยังไง
มือใหม่เดินเข้าร้านกันพลาแล้วมักงงกับตัวอักษรบนกล่อง GIGAZINE ถ่ายรูปกันดั้มรุ่น RX-78-2 หลายยุคเรียงกันไว้ พอสรุปได้แบบนี้ (ราคาเป็นราคาตอนวางขายแต่ละรุ่น ไม่ใช่ราคาปัจจุบัน)
- HG (High Grade): ออกครั้งแรกตอนกันพลาครบ 10 ปี ขนาด 1/144 รุ่นกันดั้มตอนนั้นราคา 1,000 เยน หุ่นดูมีรายละเอียดกว่ารุ่นแรกมาก
- MG (Master Grade): ออกตอนครบ 15 ปี ขนาด 1/100 ใส่ใจทั้งภายนอกและกลไกภายใน รุ่นแรกราคา 2,500 เยน
- PG (Perfect Grade): ขนาด 1/60 ถูกเรียกว่า “กันพลาขั้นสุด” ราคากระโดดไปที่ 12,000 เยน
- RG (Real Grade): ซีรีส์ใหม่ในปี 2010 ขนาด 1/144 ชิ้นส่วนน้อยลงให้ต่อง่าย แต่ขยับได้มากขึ้นและสีละเอียดขึ้น รุ่นกันดั้มราคา 2,500 เยน
จำง่าย ๆ ว่า HG เหมาะกับการเริ่มต้น MG และ RG สำหรับคนที่อยากได้รายละเอียดเพิ่ม ส่วน PG คือของชิ้นใหญ่สำหรับสายจริงจัง
บูมรอบสองและรอบสาม
บรรณาธิการ @DIME แบ่งช่วงบูมไว้สามรอบ
- รอบแรก: ราวปี 1981 ตามที่เล่าไปข้างบน
- รอบสอง: ราวปี 2002 ช่วงที่ 『機動戦士ガンダムSEED』 (คิโด เซ็นชิ กันดั้ม ซี้ด) ออกฉาย ตอนนั้นมีทั้ง SD กันดั้มและ MG ให้เลือกเยอะ
- รอบสาม: ช่วงโควิด ที่คนอยู่บ้านกันเยอะจนหางานอดิเรกทำ
ตัวเลขที่น่าทึ่ง
@DIME ระบุว่าถึงสิ้นเดือนมีนาคม 2025 กันพลาขายสะสมทั่วโลกได้ราว 800 ล้านชิ้น และเรียกว่าเป็นซีรีส์โมเดลพลาสติกที่ขายดีที่สุดในโลก ตัวเลขยอดขายสะสมจากแหล่งอื่นอาจต่างกันไปตามปีที่นับ บทความนี้จึงใช้ตัวเลขของ @DIME เพียงแหล่งเดียว
บริษัทที่ทำกันพลาวันนี้คือ BANDAI SPIRITS (บันได สปิริตส์) และในเดือนกรกฎาคม 2025 กันพลาก็ฉลองครบรอบ 45 ปี
กันพลากับแฟนไทย
ในไทยเองกันพลาก็มีแฟนตัวยงไม่น้อย ทั้งคนที่ต่อเก็บไว้ดูเฉย ๆ และคนที่ดัดแปลงลงสีส่งประกวด ใครสนใจฝั่งการแข่งขัน อ่านต่อได้ที่ ข่าวงานแข่งกันพลาในไทย หรือถ้าอยากรู้ว่าทำไมหุ่นกันดั้มดูเหมือนเครื่องจักรจริง ลองอ่าน แนวเรียลโรบอต
ตั้งแต่เด็กที่ใช้กรรไกรตัดชิ้นส่วนเมื่อ 45 ปีก่อน จนถึงวันนี้ที่บิดชิ้นส่วนออกด้วยมือเปล่า สิ่งที่ไม่เปลี่ยนเลยคือความรู้สึกตอนต่อชิ้นสุดท้ายเสร็จแล้วได้หุ่นตัวโปรดมายืนบนโต๊ะ