มือใหม่ต้องรู้

กาชาปอง (ガチャガチャ) มาจากไหน: ตู้หมุนแคปซูล 10 เยนหน้าร้านขนมปี 1965 ที่กลายเป็นงานอดิเรกของผู้ใหญ่

ตู้กาชาเข้าญี่ปุ่นวันที่ 17 ก.พ. 1965 ตัวละ 10 เยนหน้าร้านขนม ผ่านบูมคินนิคุแมน ฟุจิโกะบนขอบแก้ว จนมีของใหม่เดือนละราว 300 แบบ

ภาพ: nippon.com

ใครเคยยืนหน้าตู้กาชา หยอดเหรียญ หมุนคันโยก แล้วลุ้นว่าจะได้ตัวที่อยากได้ไหม คงรู้ดีว่าความรู้สึกนั้นมันเสพติดแค่ไหน ได้ตัวซ้ำก็หัวเสีย ได้ตัวลับก็ดีใจจนเก็บอาการไม่อยู่

ตู้หน้าตาธรรมดาแบบนี้มีประวัติยาวกว่า 60 ปีแล้ว และเรื่องของมันสนุกกว่าที่คิด ตั้งแต่ตู้ 10 เยนหน้าร้านขนม จนถึงฟิกเกอร์ตัวจิ๋วเกาะขอบแก้วที่ดังเพราะโซเชียล

ชื่อ “กาชา” มาจากเสียงหมุน

ในญี่ปุ่นมีชื่อเรียกหลายแบบ ทั้ง ガチャ (กาชา) ガチャガチャ (กาชากาชะ) ガシャポン (กาชาปอง) หรือชื่อกลาง ๆ ว่า カプセルトイ (แคปซูลทอย – ของเล่นในแคปซูล)

ตามที่ベストカレンダー (เบสต์คาเลนดา – เว็บปฏิทินญี่ปุ่น) อธิบาย คำว่า “กาชา” มาจากเสียง “กาชะ กาชะ” ตอนหมุนคันโยก แต่ละบริษัทและแต่ละพื้นที่ก็เรียกต่างกันไป คนไทยเลยคุ้นกับ “กาชาปอง” ซึ่งเป็นแค่หนึ่งในหลายชื่อ

จุดเริ่มต้น: ตู้จากอเมริกาที่หน้าร้านขนม

ตู้กาชาไม่ได้เกิดในญี่ปุ่น 小野尾勝彦 (โอโนะโอะ คัตสึฮิโกะ) ประธาน 日本ガチャガチャ協会 (นิปปง กาชากาชะ เคียวไค – สมาคมกาชาญี่ปุ่น) เล่าให้ nippon.com (นิปปอนดอตคอม) ฟังว่า ต้นกำเนิดคือ ตู้ขายลูกอมหมากฝรั่งของอเมริกา ที่ใส่ของเล่นเล็ก ๆ ปนไปด้วย

เรื่องที่น่าสนใจคือ ญี่ปุ่นเป็นฝ่าย “ผลิตของเล่น” ให้ตู้พวกนี้มาก่อน นักธุรกิจอเมริกันจากบริษัท Penny King (เพนนี คิง) เดินทางมาซื้อของเล่นเซลลูลอยด์จากญี่ปุ่นไปใส่ตู้ตั้งแต่ช่วงก่อนและหลังสงคราม

แล้วตู้ก็ข้ามมาญี่ปุ่นจริง ๆ ในปี 1965

  • บริษัท ペニイ商会 (เพนนี โชไก) ซึ่งตั้งขึ้นปีนั้นด้วยการสนับสนุนจากเพนนี คิง นำตู้จากอเมริกามาติดตั้ง
  • ตามข้อมูลของเบสต์คาเลนดา ตู้แรกในญี่ปุ่นวางขายวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 1965 ที่มุมร้านเล็ก ๆ ในโตเกียว
  • ราคาตอนนั้นคือ 10 เยน ต่อครั้ง
  • ตู้ถูกวางไว้หน้า 駄菓子屋 (ดางาชิยะ – ร้านขนมเด็กราคาถูกแบบญี่ปุ่น) เด็ก ๆ ติดกันงอมแงม ปี 1966 นิตยสาร アサヒグラフ (อาซาฮี กราฟ) ถึงกับทำสกู๊ปพิเศษ

ทุกวันนี้บริษัท ペニイ (เพนนี) ซึ่งสืบต่อมาจากเพนนี โชไก ตั้งวันที่ 17 ก.พ. เป็น “ガチャの日” (กาชะ โนะ ฮิ – วันกาชา) และได้รับการรับรองจากสมาคมวันที่ระลึกของญี่ปุ่นในปี 2019 ส่วน バンダイ (บันได – Bandai) ก็มี “วันกาชาปอง” ของตัวเองในวันที่ 8 ส.ค.

“การพนันครั้งแรกในชีวิต” ของเด็กญี่ปุ่น

คุณโอโนะโอะ ซึ่งเป็นเด็กรุ่นที่โตมากับตู้หน้าร้านขนม อธิบายเสน่ห์ของกาชาไว้ตรงใจมาก

「子どもにとって、自分のお小遣いを使ってやる人生初めての”ギャンブル”です」 (สำหรับเด็ก มันคือ “การพนัน” ครั้งแรกในชีวิตที่ใช้เงินค่าขนมของตัวเอง)

หยิบเหรียญ 10 เยน 20 เยนออกจากกระเป๋า หมุนคันโยก แล้วก็ไม่รู้ว่าจะได้ตัวที่อยากได้หรือเปล่า เขาบอกว่าทุกวันนี้ของมีคุณภาพดีจนแทบไม่มีตัว “ห่วย” แล้ว แต่ความลุ้นว่าจะออกอะไร กับความเจ็บใจเวลาไม่ได้ตัวที่หวัง ยังเป็นสิ่งที่เขาชอบที่สุด

สี่ยุคบูมของกาชา

คุณโอโนะโอะแบ่งประวัติกาชาเป็นบูมใหญ่ 4 ครั้ง

บูมที่ 1: ยุคตัวละครดัง

  • ปี 1977 บันไดเข้าตลาด ทำของจากตัวละครดัง และขยับราคาจาก 20 เยนเป็น 100 เยน
  • ปี 1983 ยางลบ 『キン肉マン』 (คินนิคุแมน) ขายรวมได้ 180 ล้านชิ้น ซีรีส์กันดั้มก็ดังมาก
  • ปี 1988 บริษัท ユージン (ยูจิน) เข้าตลาด (ภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็น タカラトミーアーツ (ทาการะโทมี อาตส์) ในปี 2009)

บูมที่ 2: ฟิกเกอร์ทาสี

  • ราวปี 1995 คนเริ่มเขียนบล็อกเล่าเรื่องกาชา
  • ซีรีส์ HG อุลตร้าแมนของบันไดเป็นฟิกเกอร์ทาสีเต็มตัว ทั้งที่ก่อนหน้านั้นกาชาเป็นสีเดียวกันหมด ราคา 200 เยน

บูมที่ 3: ฟุจิโกะเกาะขอบแก้ว

  • ปี 2012 『コップのフチ子』 (คปปุ โนะ ฟุจิโกะ – “ฟุจิโกะบนขอบแก้ว”) ดังระเบิด

บูมที่ 4: ร้านกาชาสำหรับผู้หญิง

  • ตั้งแต่ปี 2019 มีร้านกาชาเฉพาะทางเปิดทั่วประเทศ เช่น 「ガチャガチャの森」 (กาชากาชะ โนะ โมริ) ที่ลูกค้าราว 6 ใน 10 เป็นผู้หญิง

ฟุจิโกะ: ฟิกเกอร์ตัวจิ๋วที่เปลี่ยนวงการ

ฟุจิโกะเป็นฟิกเกอร์ตัวเล็ก ๆ หลายท่าทางที่เอาไปเกาะขอบแก้วได้ เสน่ห์คืออยากสะสมหลาย ๆ ท่ามาวางเล่นบนขอบแก้วด้วยกัน ผลิตโดยบริษัท キタンクラブ (คิตัน คลับ) ร่วมกับนักวาดการ์ตูน タナカカツキ (ทานากะ คัตสึกิ)

ประธานบริษัท 古屋大貴 (ฟุรุยะ ไดกิ) เล่าว่าตอนตั้งบริษัทเมื่อปี 2006 เขาตั้งใจทำของสำหรับผู้ใหญ่ตั้งแต่แรก เพราะรู้ว่าเด็กญี่ปุ่นจะน้อยลงเรื่อย ๆ ช่วงแรกขาดทุนต่อเนื่องเพราะเน้นคุณภาพ จนฟุจิโกะออกมาในปี 2012 แล้วหญิงสาวรุ่นใหม่ถ่ายรูปแชร์กันบนโซเชียลจนดังข้ามรุ่น ธุรกิจถึงตั้งตัวได้ ซีรีส์นี้ขายรวมกว่า 20 ล้านชิ้น

คุณโอโนะโอะอธิบายว่า ปี 2012 เป็นช่วงที่สมาร์ตโฟนในญี่ปุ่นแซงมือถือฝาพับ ของดีไซน์สวยที่ทำร่วมกับครีเอเตอร์จึงถูกแชร์ต่อบนโซเชียลได้ง่ายมาก

ทำไมทุกวันนี้ผู้ใหญ่ถึงติดกาชา

ข้อมูลในบทความ nippon.com (ปี 2021) บอกภาพตลาดไว้แบบนี้

  • มีของใหม่ออกราว 300 แบบต่อเดือน
  • ขายผ่านตู้ราว 600,000 ตู้ทั่วญี่ปุ่น
  • ราคาส่วนใหญ่อยู่ที่ 300-500 เยน
  • คุณโอโนะโอะประเมินว่าตลาดใหญ่ราว 40,000 ล้านเยน โตขึ้น 1.5 เท่าในสิบปี โดยบันไดกับทาการะโทมี อาตส์ ครองรวมกันกว่า 6 ส่วน

ของแปลก ๆ ก็เยอะ ทั้งเครื่องไสน้ำแข็งจิ๋วที่ไสได้จริง ตู้กดน้ำที่มีน้ำไหลออกมา ไปจนถึงปุ่มกดลงรถเมล์และรีโมตเครื่องทำน้ำอุ่นที่กดแล้วมีเสียงพูดว่า “น้ำร้อนพร้อมแล้ว” สำหรับคนที่อยากกดปุ่มเล่นซ้ำ ๆ

คุณฟุรุยะเล่าว่าที่คิตัน คลับ พนักงานเกือบทุกคนเข้าประชุมไอเดียทุกเดือน แล้ววาดไอเดียของตัวเองมาเสนอ กติกาง่ายมาก

「パッと見て面白くなかったら却下」 (ดูแวบแรกแล้วไม่สนุก ตกไป)

ถ้าทุกคนในห้องฮือขึ้นมาทันที ก็ผ่าน

กาชากับนักวาด

สิ่งที่แฟนสายวาดน่าจะชอบคือ ตอนนี้มีครีเอเตอร์รุ่นใหม่ที่ทำงานหลักเป็นออกแบบกาชา คุณโอโนะโอะบอกว่าเมื่อผู้ผลิตเยอะขึ้น การทำของออกขายก็ง่ายขึ้น และหลายเจ้าก็ใส่ชื่อครีเอเตอร์ให้ด้วย กาชาเลยกลายเป็นอีกช่องทางที่ศิลปินใช้แสดงตัวตน

ส่วนคุณฟุรุยะมองไปข้างหน้าว่า ต่อไปกาชาออนไลน์จะกลายเป็นอีกเสาหลัก และของข้างในอาจกลายเป็นเพลง วิดีโอ หรืองานอาร์ตแบบดิจิทัล แต่หัวใจยังเหมือนเดิม คือทำให้คนอุทานว่า “อะไรเนี่ย!” ทุกครั้งที่เปิดแคปซูล

ที่มา: nippon.com: 誕生から半世紀超…「ガチャガチャ」, ベストカレンダー: ガチャの日とは?

แหล่งข้อมูล

  1. 誕生から半世紀超、子どもから大人まで魅了―多様さと斬新さで勝負する「ガチャガチャ」はさらなる進化を遂げるのか (nippon.com, 2021-11-17, สัมภาษณ์ キタンクラブ และ 日本ガチャガチャ協会)
  2. ガチャの日とは?2月17日の記念日の意味を解説 (ベストカレンダー)

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

ข่าว

Bandai เปิดตัว GASHAPON ANIMAL กาชาปองที่ตัวแคปซูลแปลงร่างเป็นสัตว์ได้ ล็อตแรกมี.ค. 2027

บันไดเปิดซีรีส์กาชาปองออริจินัล GASHAPON ANIMAL แคปซูลกลม ๆ ที่แปลงร่างเป็นสิงโต โลมา ยีราฟ แพนด้า เพนกวิน กระรอก วางขายมี.ค.-เม.ย. 2027

ข่าว

กาชาปองก็อดซิลล่าทุกยุค ป้ายชื่อติดสติกเกอร์ฟอนต์ก็อดซิลล่า กับพวงกุญแจเสื้อยืดจิ๋ว

เบเนริกออกแคปซูลทอยก็อดซิลล่า 2 แบบ ป้ายห้อยลายสติกเกอร์ชื่อ 10 แบบ 300 เยน และพวงกุญแจเสื้อยืดจิ๋ว 5 แบบ 400 เยน ทยอยวางตู้ทั่วญี่ปุ่นช่วง ต.ค. 2026

ข่าว

ปกนิตยสาร Garo กลายเป็นถุงผ้า กาชาปองลายเอบิสึ โยชิคาซุ ออกปลาย พ.ย.

เคนเอเลแฟนต์ออกกาชาปอง 6 แบบจากผลงานเอบิสึ โยชิคาซุ ในนิตยสาร Garo ทั้งถุงผ้าลายปกเดือน เม.ย. 1993 และบล็อกอะคริลิก ครั้งละ 400 เยน